Zachowek – co to jest i komu przysługuje?

Zachowek – co to jest i komu przysługuje?

author
Halszka Gronek
16 maja 2019

Niemal każdy dorosły obywatel ma możliwość dowolnego dysponowania własnym majątkiem i sporządzenia testamentu. Warto jednak wiedzieć, że najbliżsi krewni spadkodawcy są w pewnym zakresie chronieni – mają oni zagwarantowane prawo do części majątku. Instytucją zapewniającą tenże przywilej jest zachowek. Czym on jest i komu przysługuje?

Spis treści

1. Co to jest zachowek?
2. Podstawa prawna.
3. Komu przysługuje zachowek?
4. Co może być tytułem zachowku?
5. Ile wynosi zachowek w 2019 roku?
6. Jak dochodzić prawa do zachowku?
7. Podsumowanie.

 

Co to jest zachowek?

Według oficjalnej definicji zachowek to nic innego, jak instytucja prawa spadkowego, której celem jest ochrona najbliższych osób spadkodawcy przed dowolnym korzystaniem przez niego ze swobody testowania i rozporządzania swoim majątkiem w drodze darowizn. 

Mówiąc prościej, zachowek jest prawnym narzędziem wypłaty majątku spadkowego na rzecz najbliższych krewnych zmarłego – wtedy, gdy ten nie przewidział ich w swoim testamencie i nie zdecydował o przyznaniu im spadku.

W życiu przytrafiają się przecież różne sytuacje. Czasami zdarza się tak, że spadkodawca celowo dąży do tego, by jego majątek przypadł tylko niektórym spośród spadkobierców ustawowych (lub nawet komuś zupełnie niespokrewnionemu i nie spowinowaconemu). 

Prawo chroni jednak przez tego typu sytuacjami najbliższych krewnych spadkodawcy. Bowiem jak wynika z licznych przepisów prawa, rodzina jest instytucją, której oprócz obowiązków należą się także przywileje. Dlatego właśnie wprowadzono do prawa zachowek – by chronił najbliższą rodzinę zmarłego i zabezpieczał ich finansowo. 

 

Podstawa prawna

Aktem prawnym, który reguluje kwestię obowiązywania instytucji zachowku, jest ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 roku, znana jako Kodeks cywilny. Dokument ten wszedł w życie wraz z początkiem 1965 roku, choć od tego czasu jego treść była wielokrotnie nowelizowana. Tekst dokumentu znaleźć można w Dzienniku Ustaw nr 16 na rok 1964, pod pozycją 93. 

Podstawowe kwestie dotyczące zachowku zostały na mocy Kodeksu cywilnego uregulowane następująco:

§

PODSTAWA PRAWNA

§ 1. Zstępnym, małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, należą się, jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jeżeli zstępny uprawniony jest małoletni – dwie trzecie wartości udziału spadkowego, który by mu przypadał przy dziedziczeniu ustawowym, w innych zaś wypadkach – połowa wartości tego udziału (zachowek).

§ 2. Jeżeli uprawniony nie otrzymał należnego mu zachowku bądź w postaci uczynionej przez spadkodawcę darowizny, bądź w postaci powołania do spadku, bądź w postaci zapisu, przysługuje mu przeciwko spadkobiercy roszczenie o zapłatę sumy pieniężnej potrzebnej do pokrycia zachowku albo do jego uzupełnienia.


Art. 991., § 1-2. Kodeksu cywilnego

Kwestia przyjęcia zachowku została opracowana aż w dwudziestu jeden artykułach Kodeksu cywilnego (art. 991-1011). Do tego należy doliczyć także szereg orzeczeń sądowych doprecyzowujących kwestie związane z przyznaniem zachowku. Nic więc dziwnego, że prawo zachowkowe jest jednym z najbardziej problematycznych i spotyka się z tak częstym zaciąganiem porad prawnych wśród powodów i powódek. 

 

Komu przysługuje zachowek?

Zachowek to uprawnienie przysługujące tylko najbliższym krewnym zmarłego spadkodawcy, czyli jego:

  1. zstępnym (przede wszystkim dzieciom, a w dalej kolejności bywa, że także wnukom),
  2. rodzicom,
  3. małżonkowi spadkodawcy.

Zachowek nie będzie przysługiwał osobom spoza najwęższego kręgu rodzinnego – ani wujostwu, ani kuzynostwu itp. Zachowku nie otrzyma także teściowa, teść, synowa i zięć – niezależne od relacji, jakie ich łączyły. Jedyny sposób na obdarowanie majątkiem osób innych niż najbliższe, to uwzględnienie ich w testamencie lub dokonanie na ich korzyść darowizn. 

Co może być tytułem zachowku?

Osoba, która z racji bliskiego pokrewieństwa lub spowinowacenia jest uprawiona do otrzymania zachowku, może żądać zapłaty określonej sumy pieniężnej. Podmioty zobowiązanie do zapłacenia zachowku to:

  1. spadkobiercy powołani do dziedziczenia na mocy testamentu, 
  2. osoby, na rzecz których spadkodawca ustanowił zapis windykacyjny, 
  3. osoby obdarowane darowizną doliczoną do spadku.

Warto w tym miejscu dodać jednak, iż tytułem zachowku nie można żądać wydania określonych przedmiotów z majątku spadkowego. Wszystko dlatego, że zachowek rekompensuje jedynie ekonomiczny interes pokrzywdzonego spadkobiercy. Nie pozwala on na uzyskanie ze spadku konkretnych przedmiotów mających wartość majątkową lub sentymentalną. 

Oznacza to, iż przedmiotem (tytułem) zachowku nie może być między innymi:

  • nieruchomość,
  • samochód,
  • udziały w firmie,
  • cenna biżuteria,
  • dzieła sztuki itp.

Sprawdź najlepsze propozycje kredytów online: https://www.zadluzenia.com/kredyt-online/#

 

Ile wynosi zachowek w 2019 roku?

Osoba uprawniona do zachowku może żądać określonej części majątku spadkodawcy, a ściślej mówiąc – konkretnej kwoty pieniężnej o wartości określonej jako część majątku spadkowego. Warto jednak mieć na uwadze, iż kwota ta nie jest odgórnie dana ani wskazana w kodeksie cywilnym. Ustawodawca przewidział jedynie podstawowe wzorce wyliczenia zadatku, ale samo określenie sumy przebiega indywidualnie dla każdego przypadku. 

Wartość zachowku zależy od kilku czynników. Chodzi przede wszystkim o liczbę osób, które mogą domagać się zachowku. Co więcej, dla wysokości zadatku istotne jest także określenie wartości darowizn dokonanych za życia przez spadkodawcę darowizn. Oczywiście treść testamentu (ostatnia wola spadkodawcy) też jest brana pod uwagę. 

Do substratu zachowku (stanowiącego podstawę wszelkich wyliczeń spadkowych) zalicza się wartość czynną spadku (aktywa spadkodawcy) pomniejszoną o długi spadkowe (pasywa). Co ważne, na majątek dodatni składa się nie tylko kwota majątku spadkowego, lecz także wartości poszczególnych składników majątkowych, którymi spadkodawca zadysponował jeszcze za życia.

Jak dochodzić prawa do zachowku?

Pokrzywdzony krewny spadkodawcy, który nie został uwzględniony w jego testamencie jako spadkobierca, dysponuje tak zwanym roszczeniem o zapłatę. Dotyczy ono osób powołanych do spadku w testamencie, a także tych, które otrzymały od spadkodawcy darowiznę. W dalszej kolejności zobowiązaną do zapłaty może stać się osoba z ustanowionym zapisem windykacyjnym. 

Warto jednak zauważyć, iż wstępując na drogę sądową, zyskanie wyroku sądowego zobowiązującego do zapłaty zachowku stanowić będzie półmetek całego procesu. Zwykle bowiem zobowiązani do zapłacenia pozwani nie są chętni wywiązać się z orzeczenia sądu. Wówczas należy skorzystać z pomocy egzekucji przez komornika – a to dodatkowy czas i dodatkowe koszty.

Droga sądowa jest bardziej męcząca, czasochłonna i kosztowna (samo złożenie pozwu kosztuje nas 5% od żądanej sumy sporu), jednak czasami nie mamy wyboru i musimy z niej skorzystać. Co pozytywne jednak, to fakt, iż wniesienie pozwu z żądaniem zapłaty zachowku przerywa bieg przedawnienia roszczenia o zachowek. A to może nastąpić już po 5 latach od ogłoszenia testamentu.

 

Podsumowanie


Źródła:
https://pl.wikipedia.org/wiki/Zachowek

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Wszystkie komentarze

olek
olek
2019-05-23 10:20:51

po co piszecie kwota zachowku jak potem od razu jest ze nie ma stałej kwoty

Podobne artykuły

Santander Consumer Bank Solec Kujawski
Oddziały
autor wpisu
Dorota Cholewicka
22 czerwca 2021

Santander Consumer Bank Solec Kujawski

PKO BP z nagrodami Złoty Bankier
Bez kategorii
author
Patryk Byczek
26 kwietnia 2021

PKO BP z nagrodami Złoty Bankier

Pekao poszukuje projektów fintech
Bez kategorii
author
Patryk Byczek
17 sierpnia 2021

Pekao poszukuje projektów fintech

Branża budowlana ma 3,8 mld długów
Wpisy
author
Dominika Sobieraj
25 lutego 2017

Branża budowlana ma 3,8 mld długów

Pożyczki bez BIK Choszczno
Pożyczki miasta
author
Aleksandra Gościnna
01 sierpnia 2022

Pożyczki bez BIK Choszczno

LIBOR – co to jest?
Ekonomia
author
Halszka Gronek
18 sierpnia 2018

LIBOR – co to jest?

Porównaj