Co to jest kolekcjonerskie prawo jazdy?

Jeszcze do niedawna wszyscy ci, którzy chcieli pochwalić się plastikową plakietką z napisem “prawo jazdy”, musieli posiadać dwie rzeczy: urządzenie z dostępem do Internetu oraz kilkaset złotych do wydania. Jak to możliwe? Cóż, to bardzo proste: luka w polskim prawie pozwalała na legalną produkcję i sprzedaż replik dokumentów, które do złudzenia przypominały autentyczne egzemplarze. A to, jak zakupione w ten sposób falsyfikaty były wykorzystywane, pozostawało w decyzji klienta. Klienci, chcący skorzystać z pożyczek pozabankowych, muszą posiadać wyłącznie dowód osobisty – rzeczywisty dokument.

Oczywiście internetowe sklepy z fałszywymi dokumentami nie mogły działać bez żadnej przykrywki. Dlatego właśnie tego typu oferty oznaczane były enigmatycznym hasłem „kolekcjonerstwa”. Oficjalnie handlarze nie sprzedawali  „fałszywych dokumentów”, lecz… „dokumenty kolekcjonerskie”. W teorii miały one służyć „kolekcjonerom” do celów prywatnych – a przynajmniej tak informowali sprzedawcy. Jednak praktyce większość klientów prowadziła działalność niezgodną z prawem. Co to znaczy?

Lwia część kupców dokumentów kolekcjonerskich korzystała z tego typu falsyfikatów w celu sfałszowania własnej tożsamości lub posiadanych uprawnień. Jednak złapanie ich na gorącym uczynku nie było wcale łatwym zadaniem. Podróbki były na tyle zaawansowane, że niemal do złudzenia przypominały oryginały. Jedynym wyjściem na ucięcie tej niedopuszczalnej gałęzi występków było wprowadzenie całkowitego zakazu obrotem kolekcjonerskimi dokumentami. O tym w dalszej części artykułu.

Kolekcjonerski prawo jazdy to nic innego jak falsyfikat dokumentu potwierdzającego określone uprawnienia do prowadzenia pojazdów silnikowych. By nabyć tego typu dokument, jeszcze do niedawna wystarczyło wpisać w okno wyszukiwarki internetowej „kupię prawo jazdy” lub „kolekcjonerskie prawo jazdy”. Sieć niemal roiła się od tego typu produktów, a ceny towarów wahały się od 150 do nawet 600 złotych. Oczywiście im lepiej wykonane i im bardziej „autentyczne” były dokumenty, tym więcej należało za nie zapłacić. Dla osób, chcących wziąć pożyczkę w oparciu o podstawowy dokument, przygotowaliśmy ranking pożyczek na dowód.

Co oczywiste, handlarze „kolekcjonerskich” dokumentów prawa jazdy wyraźnie zaznaczali, iż sprzedawane przez nich podróbki służyć mają jedynie „kolekcjonerom”. Łatwo jednak domyślić się prawdy. Bo kto z nas kolekcjonuje dowody osobiste? Po co w ogóle ktoś miałby to robić? Przecież kolekcjonuje się przedmioty o pewnej wartości, na przykład zabytkowe monety, przedwojenne znaczki pocztowe czy płyty winylowe. A kolekcjonowanie dokumentów tożsamości – cóż, to jedynie przykrywka.

Niemal dla wszystkich oczywiste było, iż sfałszowane prawa jazdy w praktyce wykorzystywane są po to, by potwierdzić rzekome uprawnienia do prowadzenia samochodów. Choć podczas kontroli policyjnej wykrycie braku uprawnień kierowcy było bardziej niż pewne, tak w przypadku starania się o wypożyczenie samochodu oszuści nie mieli większych problemów ze zmyleniem obsługi. Te niedopuszczalne praktyki trzeba było przerwać – dlatego w lipcu 2019 roku ustawodawca wprowadził bezwzględny zakaz obrotu replikami. Warto dodać, że pożyczki online lub kredytu online nie dostaniemy na prawo jazdy.

Jak zaznaczyliśmy już na wstępie, dobra passa dla handlarzy fałszywymi dokumentami trwała w Polsce przed wiele długich lat. O tym, w jaki sposób wykorzystywane były kolekcjonerskie dowody rejestracyjne, wiedział niemal każdy – łącznie z politykami. Mimo licznych skarg i głośno omawianych przypadków oszustw ustawodawcy nie śpieszyło się z przerwaniem nielegalnego biznesu fałszerzy. Ustawa, którą w grudniu 2018 roku podpisał Prezydent RP Andrzej Duda, weszła w życie dopiero w lipcu 2019 roku.

Nowo wprowadzone przepisy raz na zawsze odmieniły oblicze polskiego rynku obrotu fałszywymi dokumentami. Oczywiście mowa jest o Ustawie z dnia 22 listopada 2018 roku o dokumentach publicznych, której treść znaleźć można w Dzienniku Ustaw na rok 2019, pod pozycją 53. Akt prawny zlikwidował możliwość legalnego produkowania kolekcjonerskich dowodów rejestracyjnych, a także ich zbywania, oferowania oraz magazynowania celem zbycia. Wystarczy przywołać zapis:

Warto w tym miejscu wyjaśnić także, iż za „replikę dokumentu publicznego” uważa się wierne odwzorowanie lub kopię dokumentu służącego identyfikacji osób lub rzeczy, a także dokumentu potwierdzającego stan prawny lub prawa osób posługujących się takim dokumentem (na przykład prawo do kierowania pojazdami w przypadku dokumentu prawa jazdy). W świetle prawa repliki to falsyfikaty w wielkości od 75% do 120% oryginału o cechach autentyczności dokumentu publicznego.

Zgodnie z podstawą prawną, której treść przywołaliśmy w poprzednich akapitach, za niezgodne z prawem uznaje się wytwarzanie replik w wielkości od 75% do 120% autentycznych dokumentów, a także ich oferowanie, zbywanie oraz przechowywanie w celu zbycia. Warto jednak zauważyć, że w treści nowo wprowadzonej ustawy brak jest wzmianki o samym posiadaniu i użytkowaniu tego typu produktów. Nie oznacza to jednak, iż że korzystanie z kolekcjonerskiego prawa jazdy jest w pełni legalne.

W myśli Kodeksu karnego za nielegalne uważa się użycie falsyfikatu jako autentycznego dokumentu. Niestety akty takiego użycia są bardzo rzadko są rejestrowane – głównie z powodu wyjątkowo autentycznego wyglądu podróbek. Bo w jaki sposób pracownik wypożyczalni samochodów ma samodzielnie zweryfikować, czy przedłożony mu dokument prawa jazdy jest prawdziwy? Odpowiedź jest prosta: nie może. Jedynym sposobem na eliminacje tego typu sytuacji jest całkowity zakaz produkcji i sprzedaży replik.

Warto jednak podkreślić, iż „kolekcjonerskie” prawa jazdy można użytkować dla celów prywatnych, czyli nie posługując się nimi jako autentycznymi dokumentami. Przykładowo tego typu falsyfikat można wyrobić dziecku do zabawy. Biorąc jednak pod uwagę wygórowaną cenę, której zapłaty żądają sprzedawcy kolekcjonerskich dokumentów, łatwo dojść do wniosku, że mało kto kupuje repliki dokumentów „dla zabawy”. Znakomita większość klientów to po prostu oszuści – dlatego właśnie zakaz handlu okazał się być koniecznym.

Zgodnie z treścią nowo wprowadzonej ustawy o dokumentach publicznych obrót kolekcjonerskimi dokumentami jest nielegalny. Ustawodawca przewidział srogie kary za złamanie tego zakazu. W treści ustawy czytamy:

Równie, a nawet jeszcze bardziej, srogie kary przewidziano dla osób, które korzystać będą z “kolekcjonerskich” dokumentów prawa jazdy w celu potwierdzenia swoich rzekomych uprawnień. Mowa o sytuacji wylegitymowania przed służbami porządkowymi czy na przykład o okazaniu prawa jazdy podczas starania się o wynajem samochodu z wypożyczalni. W Kodeksie karnym czytamy:

Warto podkreślić, iż za nielegalnie nie uznaje się użytkowanie kolekcjonerskiego prawa jazdy w celach prywatnych,na przykład w domowym zaciszu, podczas zabawy z dzieckiem. Tego typu sytuacje to jednak rzadkość – w większości przypadków nabywcy replik chcą znaleźć się w posiadaniu falsyfikatów, by móc dokonać występku.