Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego dotyczące opłat komorniczych

26 lutego 2013 roku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że  art. 49 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji w stanie prawnym obowiązującym od 28 grudnia 2007 r. do 16 czerwca 2010 r., w zakresie, w jakim w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela nie dopuszcza możliwości obniżenia wysokości opłaty stosunkowej, w zależności od nakładu pracy komornika, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 konstytucji.

W komunikacie prasowym przedstawiciele Trybunału podkreślili, iż wysokość opłaty pobieranej przez komornika, nie może mieć charakteru formalnego (ryczałtu), tylko powinna uwzględniać RZECZYWISTY wkład komornika w postępowanie egzekucyjne. Dodatkowo wysokość opłaty stosunkowej nie powinna być oderwana od wysokości egzekwowanego roszczenia.

W ocenie Trybunału wysokość opłaty stosunkowej w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego, powinna podlegać mechanizmowi „miarkowania” zawartym w art. 49 ust. 7-10 ustawy o komornikach.

Przypomnijmy, że to już kolejne orzeczenie Trybunału dotyczące art. 49 ust. 2 ustawy komorniczej. Parę dni temu informowaliśmy (w tym miejscu) o senackim projekcie ustawy zmieniającej ustawę komorniczą, w celu wykonania wyroku Trybunału.

Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego jest tak istotne, że pozwalamy sobie przytoczyć całą treść komunikatu prasowego:

"Komunikat prasowy po rozprawie dotyczącej postępowania egzekucyjnego (zasady pobierania opłat od dłużników przez komorników sądowych).

Brak możliwości obniżenia  wysokości opłaty stosunkowej, w zależności od nakładu pracy komornika jest niezgodny z konstytucją.

26 lutego 2013 r. o godz. 9.00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną Andrzeja G. dotyczącą postępowania egzekucyjnego (zasady pobierania opłat od dłużników przez komorników sądowych).

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że  art. 49 ust. 2 zdanie pierwsze ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o komornikach sądowych i egzekucji w stanie prawnym obowiązującym od 28 grudnia 2007 r. do 16 czerwca 2010 r., w zakresie, w jakim w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela nie dopuszcza możliwości obniżenia  wysokości opłaty stosunkowej, w zależności od nakładu pracy komornika, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 konstytucji. 

Pobieranie opłaty egzekucyjnej w wypadku umorzenia postępowania jest sprzeczne z koncepcją ustawy o komornikach. Wymaga ona uwzględnienia realnego, a nie formalnie rozumianego, nakładu kosztów, czasu i wysiłku komornika jako kryterium przyznania mu wynagrodzenia. Opłata egzekucyjna (stosunkowa) jest bowiem co do zasady ściśle związana z efektami działań komornika. Dokonując oceny zakwestionowanego przepisu Trybunał Konstytucyjny musiał uwzględnić wskazania płynące z tego, że: komornik jest z jednej strony organem państwowym (funkcjonariuszem publicznym), a z drugiej – ponosi ryzyko finansowe swej działalności oraz że opłata egzekucyjna jest z jednej strony daniną publicznoprawną (nie musi mieć charakteru ekwiwalentnego), z drugiej zaś powinna być powiązana z efektami działań komornika i nakładem jego pracy (jest ona swoistym wynagrodzeniem za prowadzenie egzekucji).

Z tych powodów Trybunał Konstytucyjny nie mógł nazbyt restryktywnie potraktować unormowania, w którym ustawodawca w sprawach o egzekucję świadczeń pieniężnych, w zakresie przysługującej mu swobody prawodawczej, wyznaczył stawkę opłaty egzekucyjnej w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela. Konstytucyjnie dopuszczalna jest bowiem sytuacja, gdy wysokość tej opłaty nie jest w pełni adekwatna do nakładu pracy komornika i stopnia skuteczności jego działań w ramach konkretnej egzekucji.

W kontekście konieczności ochrony konstytucyjnego prawa własności dłużnika (art. 64 ust. 1 i 3 konstytucji) Trybunał Konstytucyjny nie może zaakceptować sytuacji, w której ustalona na 5% wysokość opłaty egzekucyjnej w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela pozostaje w rażącej dysproporcji do nakładu pracy komornika (jak to miało miejsce w stanie faktycznym będącym tłem niniejszej sprawy). Usuwaniu tego rodzaju niewspółmierności służy obecnie mechanizm przewidziany w art. 49 ust. 7-10 ustawy o komornikach, z którego nie mógł skorzystać skarżący ze względu na wejście w życie powyższych przepisów po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, na którego tle sformułowano niniejszą skargę konstytucyjną.

Zgodnie z rozwiązaniem przyjętym w art. 49 ust. l ustawy o komornikach, co do zasady opłata stosunkowa jest uzależniona od nakładu pracy komornika oraz wartości realnie wyegzekwowanego roszczenia. Z kolei zaskarżony przepis relatywizuje wysokość opłaty stosunkowej do wysokości świadczenia, które nie zostało przez komornika wyegzekwowane, abstrahując od nakładu pracy związanego z podjętymi przez komornika czynnościami zmierzającymi do wyegzekwowania roszczenia. Trybunał Konstytucyjny nie neguje swobody ustawodawcy określania zasad ponoszenia kosztów postępowania egzekucyjnego również w sposób ryczałtowy, o ile tylko uwzględniają racjonalne kryteria (efektywność, nakład pracy komornika) i są zrealizowane konsekwentnie. 

Ma również znaczenie okoliczność, że komornikowi na podstawie art. 39 ustawy o komornikach należy się zwrot wydatków gotówkowych poniesionych w toku egzekucji. Z ustawowego unormowania wynika, że komornikowi przysługuje zwrot wydatków niezależnie od skuteczności egzekucji i wartości wyegzekwowanego roszczenia, a tym samym nawet w razie wniosku wierzyciela o umorzenie postępowania czy wobec konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 823 Kodeksu postępowania cywilnego. 

W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, adekwatnym instrumentem służącym eliminowaniu przypadków rażącej niewspółmierności wysokości opłaty egzekucyjnej (ustalonej na 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania) do nakładu pracy komornika i efektów jego działań, w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela oraz na podstawie art. 823 K. p. c. jest mechanizm "miarkowania" tej opłaty uregulowany w art. 49 ust. 7-10 ustawy o komornikach. Zarówno sąd, jak i komornik (uwzględniając wniosek w całości) ustalając wysokość obniżonej opłaty egzekucyjnej są obowiązani uwzględnić okoliczności konkretnej sprawy, a w szczególności nakład pracy komornika lub sytuację majątkową wnioskodawcy oraz wysokość jego dochodów (art. 49 ust. 10 ustawy o komornikach).

Rozprawie przewodniczył prezes TK Andrzej Rzepliński, sprawozdawcą był sędzia TK Zbigniew Cieślak.

Wyrok jest ostateczny, a jego sentencja podlega ogłoszeniu w Dzienniku Ustaw.Komunikat prasowy przed rozprawą dotyczącą postępowania egzekucyjnego (zasady pobierania opłat od dłużników przez komorników sądowych).

26 lutego 2013 r. o godz. 9.00 Trybunał Konstytucyjny rozpozna skargę konstytucyjną Andrzeja G. dotyczącą postępowania egzekucyjnego (zasady pobiera opłat od dłużników przez komorników sądowych).

Trybunał Konstytucyjny orzeknie w sprawie zgodności art. 49 ust. 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku o komornikach sądowych i egzekucji w zakresie, w jakim pozwala komornikom sądowym na pobranie od dłużnika sztywno określonej opłaty stosunkowej w wysokości 5% wartości świadczenia pozostałego do wyegzekwowania w przypadku umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, bez względu na skuteczność prowadzonego postępowania, z art. 64 ust. 1 i 3 konstytucji.

Komornik sądowy wszczął postępowanie egzekucyjne przeciwko skarżącemu, oraz innym dłużnikom. Przedmiotem postępowania był nie spłacony przez kredytobiorcę kredyt, którego skarżący był poręczycielem. Wierzyciel złożył wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, w związku z zawarciem przez skarżącego ugody, zobowiązującej go do spłaty wierzytelności. Komornik umorzył postępowanie egzekucyjne. Z tą samą datą wydał postanowienie o ustaleniu kosztów postępowania egzekucyjnego.  Sąd rejonowy oddalił skargę dłużników na to postanowienie. W uzasadnieniu wskazał, że wysokość opłaty stosunkowej została ustalona w sposób prawidłowy. Sąd okręgowy oddalił zażalenie skarżącego oraz dwojga innych dłużników na postanowienie sądu rejonowego.

W ocenie skarżącego kwestionowany przepis prowadzi do sytuacji, w której komornik, od momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego na wniosek wierzyciela, ma zagwarantowane wynagrodzenie w wysokości 5% egzekwowanej kwoty zadłużenia bez względu na efekty swojej pracy i bez względu na to, czy w ogóle podejmie czynności, które realnie mogą spowodować skuteczną egzekucję zadłużenia.

Kwestionowany przepis w ocenie skarżącego narusza konstytucyjne prawa i wolności gwarantowane w art. 64 ust. 1 i 3 konstytucji, w ten sposób, że staje się podstawą do wydania orzeczenia godzącego w prawo własności. Przepis ten umożliwia bowiem komornikom sądowym pobieranie świadczenia nienależnego w postaci opłaty stosunkowej, której wysokość oderwana jest od efektywności ich działania."