Dług publiczny Polski

Dług publiczny to zadłużenie sektora publicznego danego kraju. Określamy nim  ogół pieniędzy, które zostały pożyczone, w ramach przyznanego, w tym przypadku państwu, świadczenia i należy je spłacić.

Sytuacja z zadłużaniem państwa jest tak samo powszechna jak sytuacja z zadłużaniem osoby prywatnej – ktoś bierze  kredyt i tak samo różne kredyty bierze państwo jako struktura. Zadłużone, mniej lub bardziej, jest obecnie niemalże każde państwo świata.

W powszechnym rozumieniu często mylone są jednak stwierdzenia “dług publiczny” i “dług Skarbu Państwa”. Warto pamiętać, że są to dwie różne rzeczy. Dług Skarbu Państwa to tylko jedna ze składowych większej całości, jaką jest dług publiczny.

Nie jest jednak tajemnicą, że to właśnie dług Skarbu Państwa jest procentowo największą składową długu publicznego – na koniec 2019 roku stanowił on aż 98% całego długu.

Koronawirus pokrzyżował optymistyczne wizje i wpłynął na zwiększenie zadłużenia naszego kraju. Dług zamiast maleć, niestety szybko rósł.

Warto pamiętać, że w 2019 roku rząd przyjął strategię zarządzania długiem sektora finansów publicznych w latach 2020-2023. Zgodnie ze strategią działania miała ona doprowadzić do znacznego spadku stosunku długu publicznego do PKB. Zakłada się spadek do 43,5% na koniec 2020 roku i finalnie 38,2% na koniec 2023 roku.

Spójrzmy jak zmieniał się w poszczególnych latach, jak wygląda sytuacja ostatnich pięciu  lat.

Państwowy dług publiczny Polski od dłuższego czasu stale rośnie. Gwałtowny spadek poziomu zadłużenia mogliśmy zaobserwować jedynie w pierwszym kwartale 2014 roku, kiedy to zadłużenie zostało częściowo spłacone ze środków pochodzących z OFE. Po tym okresie aż do dzisiaj ewentualne spadki kwartalne – nawet jeżeli były odnotowane, ich wysokość była niestety nieznaczna. Regularnie pogłębieniu ulegał  poziomu zadłużenia naszego kraju. Jeszcze niespełna 20 lat temu zadłużenie naszego kraju wynosiło zaledwie 300 miliardów złotych. Dziś kwota ta jest ponad 4 razy większa. 

W latach 2001-2008 zadłużenie wzrastało, ale nieznacznie. Na przestrzeni siedmiu lat doszło do wzrostu o prawie 300 mld zł. Potem wzrosty były już skokowe w okresach czteroletnich – szybkie wzrosty z kwartału na kwartał odnotowaliśmy najpierw w latach 2008-2012, a potem w latach 2012-2018. W obu przypadkach struktura zadłużenia państwa była dość podobna – rosnąca z niewielkim spadkiem na około rok przed końcem okresu i silnie rosnąca pod koniec tego okresu.

W dość podobnych proporcjach układa się natomiast wciąż struktura zadłużenia – niezależnie od tego, jaka jest finalna kwota zadłużenia naszego kraju. Według kryterium miejsca emisji dług publiczny w 2/3 wartości jest długiem krajowym, a w mniej więcej w 1/3 długiem zagranicznym.

Na wykresie widzimy jak w trakcie ostatnich pięciu lat zmieniała się kwota długu publicznego naszego kraju. Warto dokładniej przyjrzeć się liczbom, oto ile wynosiło publiczne zadłużenie w poszczególnych latach:

• 2018 r. – 984,3 mld zł
• 2019 r. – 990,9 mld zł
• 2020 r. – 1 111,8 mld zł
• 2021 r. – 1 148,6 mld zł
• 2022 r. – 1 209,5 mld zł
• 2023 r. (I kwartał) – 1 209,8 mld zł
• 2023 r. (II kwartał) – 1 241,6 mld zł.

Dane jasno pokazują jak bardzo zwiększył się dług publiczny w ostatnim czasie. Na przestrzeni pięciu lat (2018-2023) suma zadłużenia wzrosła o ponad 257 mld zł. W trakcie pierwszych trzech miesięcy 2023 roku zadłużenie państwa wynosiło ponad bilion –  1 209,8 mld zł, natomiast w przeciągu kolejnego kwartału kwota ta wzrosła o 31,8 mld zł, co daje nam 2,6 proc. przyrost. 

Ministerstwo regularnie aktualizuje te statystyki, kolejne wyniki mają się ukazać pod koniec roku, a dokładnie 11 grudnia.

Zgodnie z oficjalnymi danymi, opublikowanymi przez Ministerstwo Finansów, po pierwszych trzech miesiącach 2023 roku odnotowano, iż:

1.  Relacja PDP do PKB na koniec I kwartału 2023 r. wyniosła 38,0% 2 co oznaczało spadek w porównaniu z końcem poprzedniego roku o 1,3 pp;
2. Relacja długu EDP do PKB na koniec I kwartału 2023 r. wyniosła 48,1%2 co oznaczało spadek w porównaniu z końcem poprzedniego roku o 1,0 pp.

źródło: gov.pl

Poniżej prezentujemy listę 20. najbardziej zadłużonych państw Unii Europejskiej, na podstawie danych zgromadzonych przez Eurostat – urząd, który zajmuje się tworzeniem i publikowaniem statystyk, obejmujących wszystkie państwa członkowskie UE. Lista ta porządkuje kraje członkowskie, zgodnie ze stanem, który zamyka pierwsze 6 miesięcy 2023 roku.

Polska znalazła się na 16. pozycji, jednak obserwując współczynnik wzrostu Państwowego Długu Publicznego, nie należy podchodzić do tego nazbyt optymistycznie, ponieważ  jest to nadal  lista najbardziej zadłużonych państw członkowskich. Przewidywania na przyszły rok potwierdzają, dług nie przestanie rosnąć. 

W konstytucji naszego państwa zakazane jest, by dług publiczny przekroczył 60% PKB. Do takiej sytuacji nie można dopuścić. Już po przekroczeniu granicy 55% konstytucja nakazuje wdrożenie pewnych mechanizmów, które mają zatrzymać szybki wzrost długu.

Co się stanie, kiedy nasz dług osiągnie 55% PKB?

Wtedy rząd będzie zmuszony między innymi do:

– ograniczenia waloryzacji emerytur i rent jedynie do poziomu inflacji, nie będzie więc możliwe dodatkowe podwyższanie emerytur (wątpliwa byłaby zatem kwestia ewentualnej wypłaty trzynastych emerytur dla wszystkich seniorów);

– znaczącego ograniczenia wydatków państwa i samorządów (mogą więc być odwoływane planowane inwestycje);

– zaplanowania budżetu na kolejny rok bez deficytu (albo budżet będzie musiał być tak skonstruowany, żeby zapewniał spadek relacji długu i PKB).

Jeżeli natomiast próg 60% zostałby osiągnięty, dalsze zadłużanie kraju jest po prostu niemożliwe, zakazuje tego konstytucja:

Na zadłużenie składają się:

1. zaciągnięte przez kraj pożyczki oraz kredyty,
2. przyjęte depozyty,
3. zobowiązania finansowe, których termin płatności już minął (jeżeli nie zostały przedawnione/umorzone),
4. wyemitowane papiery wartościowe (tu najpopularniejsze są obligacje skarbowe),
5. inne długi, które wynikają z konkretnych ustaw, orzeczeń sądu albo decyzji administracyjnych.

To, co wchodzi w skład długu publicznego, jest regulowane Ustawą o finansach publicznych. Konkretnie temu zagadnieniu poświęcony jest dział drugi tejże ustawy. Warto zapoznać się chociażby z artykułem, który wskazuje,  co wchodzi w skład długu publicznego:

1. To, co wchodzi w skład długu publicznego, regulowane jest przez Ustawę o finansach publicznych.
2. Polska jest jednym z najbardziej zadłużonych europejskich krajów (zajmuje obecnie 16. pozycję na liście najbardziej zadłużonych państw UE).
3. Zadłużone w mniejszym lub większym stopniu są praktycznie wszystkie państwa świata. Wyjątkiem jest Hong-Kong.
4. Epidemia koronawirusa sprawiła, że zadłużenie Polski wzrosło bardzo mocno w bardzo krótkim czasie.
5. Zadłużenie naszego kraju rośnie z roku na rok, raczej nie ma szans na tendencję spadkową.
6. Dług publiczny Polski przekroczył już bilion złotych.
7. Aktualną wysokość długu publicznego w Polsce można również zawsze sprawdzić na stronie internetowej http://www.dlugpubliczny.org.pl/.
8. Nieustanne zadłużanie kraju jest niebezpieczne i może doprowadzić państwo do poziomu niewypłacalności.

Źródła: 

https://www.gov.pl/web/finanse/dlug-publiczny

https://www.gov.pl/documents/1079560/1080340/zsfp_2018_09.pdf/f5d8c521-2037-173e-23d5-062098a45e3a

https://www.gov.pl/web/finanse/zadluzenie-sektora-finansow-publicznych

https://www.gov.pl/attachment/175f05b5-0eee-4b1b-9373-8e5e2e9acb50

https://www.gov.pl/web/finanse/rzad-przyjal-strategie-zarzadzania-dlugiem-sektora-finansow-publicznych-w-latach-2020-2023

http://www.dlugpubliczny.org.pl/

https://commission.europa.eu/about-european-commission/departments-and-executive-agencies/eurostat-european-statistics_pl

https://stat.gov.pl/metainformacje/slownik-pojec/pojecia-stosowane-w-statystyce-publicznej/364,pojecie.html