Iluzja pieniądza – na czym polega?

Iluzja pieniądza – na czym polega?

author
Halszka Gronek
08 maja 2019
Ekspertka finansowa na zadluzenia.com, ukończyła dziennikarstwo i socjologię na Uniwersytecie Gdańskim. Autorka kompendiów wiedzy na temat społecznych aspektów świata finansów i ekonomii.

We współczesnym świecie ciężko byłoby wyobrazić sobie świat bez pieniędzy. To bardziej niż oczywiste, że dla większości społeczeństwa gruby portfel i wielocyfrowa kwota na koncie stanowią jeden z życiowych celów. Warto jednak wiedzieć, że wartość nominalna pieniądza nie jest równoznaczna z jego rzeczywistą wartością. Na tym polega właśnie iluzja pieniądza. 

Spis treści:

  1. Czym jest iluzja pieniądza?
  2. Przykłady iluzji pieniądza
  3. Iluzja pieniądza w aspekcie neurobiologicznym
  4. Sposób na iluzję pieniądza
Zwiń spis treści

Czym jest iluzja pieniądza?

Najczęściej iluzja pieniądza ujawnia się poprzez niepełne lub opóźnione uwzględnienie inflacji podczas określania realnych zmian wartości. Przykładowo osoba podlegająca iluzji pieniądza będzie zadowolona ze wzrostu swojego wynagrodzenia o 4%, nie zauważając przy tym, że inflacja wynosi aż 6%. Mimo iż pensja wzroście, rzeczywista siła nabywcza wynagrodzenia będzie mniejsza. Osoby, które ulegają iluzji pieniądza bardzo często nie potrafią realnie obliczyć i zaplanować swoich wydatków. Sprawia to, że zaciągane zobowiązania, takie jak np. pożyczki na raty, mogą okazać się sporym problemem w przyszłości.

Iluzja pieniądza to czysto ekonomiczny termin określający zjawisko błędnego odczytania wartości pieniądza, bez odniesienia jego nominału do innych czynników (na przykład inflacji). Iluzja pieniądza to po prostu błąd poznawczy polegający na nierozróżnianiu wartości nominalnych od realnych.  

Równie często iluzja pieniądza miewa zastosowanie przy porównywaniu cen. To żadna tajemnica, iż ludzie często zestawiają ceny poszczególnych produktów z ich cenami historycznymi, nie uwzględniając przy tym występowania zjawiska inflacji. Przykładowo paczka papierosów jeszcze kilka lat temu kosztowała 8 złotych. Dziś cena ta sięga nawet 16 złotych, choć nie oznacza to, że rzeczywista cena towaru wzrosła. 

Przykłady iluzji pieniądza

Iluzja pieniądza to błąd poznawczy, którego niemal każdy z nas doświadcza na codzień. Najprostszym tego przykładem są oczywiście podwyżki płac, przyznawane pracownikom wtedy, kiedy wzrasta także inflacja. Pracownik z radością przyjmie wiadomość, że od przyszłego miesiąca jego pensja wzrośnie o 10%. W rzeczywistości jednak inflacja wzrosła o przykładowo 12%, przez co „czysta” wartość pensji pracowniczej, nawet mimo podwyżki, spadła o 2%.

Równie często iluzja pieniądza miejsce przy porównywaniu obecnych cen jednostkowych dóbr z ich dawnymi cenami.

W takiej sytuacji wiele osób zapomina o zjawisku inflacji i bierze pod uwagę jedynie nominalne zmiany cen danego dobra. A to w praktyce nie oddaje rzeczywistych zmian wartości towaru. Wystarczy porównać dawne ceny książek, papierosów czy mieszkań – wszystkie były znacznie niższe od obecnych, choć równie mało kogo było na nie stać.

Ciekawy przykład występowania iluzji pieniądza możemy zaobserwować również na rynku kredytowym. Klient, który potrzebuje pożyczyć konkretną sumę pieniędzy, może wybrać 2, 3 lub 5-letnią opcję spłaty, np. kredytu gotówkowego. Oczywiście w wariancie 5-letnim poszczególne kwoty rat będą najniższe, dlatego wielu klientów zdecyduje się na taką opcję, nie chcąc nadto obciążać miesięcznego budżetu. Całkowity koszt takiego kredytu będzie niestety najwyższy.

Podobny dylemat można zaobserwować w momencie wyboru między ratami stałymi a malejącymi.

W przypadku tych drugich pierwsze raty, np. kredytu hipotecznego, są z reguły bardzo wysokie, dlatego mało klientów decyzuje się na taką opcję spłaty. W rzeczywistości jednak kredyt z ratami malejącymi bywa zwykle nieco tańszy w ogólnym rozrachunku. Iluzja pieniądza odciąga jednak od tego, co na pierwszy rzut oka niesłusznie wydaje się być nieopłacalne. 

Iluzja pieniądza w aspekcie neurobiologicznym

Pierwsi ekonomiści nadający zjawisko iluzji pieniądza byli zdania, że iluzja ta jest wynikiem jedynie naszej niewiedzy z zakresu przedsiębiorczości. Powtarzali oni opinię, iż wystarczy chłodna kalkulacja i odrobina zdrowego rozsądku do tego, by pokonać iluzję pieniądza. Wraz z rozwojem ekonomii behawioralnej tezę tę obalili liczni badacze. Jednymi z nich byli Armin Falk oraz Bernd Weber z Uniwersytetu w Bonn. 

Naukowcy przeprowadzili doświadczenie, w którym dwudziestu czterech ochotników odgrywało różne sytuacje „ekonomiczne”. Uczestnicy badania zostali poproszeni o wykonanie prostych zadań, a za każde poprawne rozwiązanie otrzymywali premię pieniężną (w bonach). W trakcie eksperymentu poznawczego naukowcy mierzyli za pomocą tomografii komputerowej, w jaki sposób zmienia się utlenowanie krwi w różnych obszarach mózgu każdego ochotnika. Miało to wskazywać na konkretną aktywność mózgową. 

W pierwszej części doświadczenia uczestnicy dostawali niewiele pieniędzy za prawidłowe rozwiązanie zadania. Ceny towarów, jakie mogli nabyć za wygrane bony pieniężne, nie były jednak wygórowane. W drugiej części doświadczenia ochotnicy otrzymali podwyżkę bonów wynoszącą 50%. Równocześnie jednak cena produktów w katalogu podniosła się o połowę.

Naukowcy wyraźnie poinformowali ochotników o tym, że wraz ze wzrostem premii podniosły się także ceny towarów, a więc w rzeczywistości wygrani zakupią te same produkty. Mimo tego okazało się, że w pierwszym etapie doświadczenia określony obszar mózgu (brzuszno-przyśrodkowa kora przedczołowa) był o wiele mniej aktywny, niż wtedy, gdy uczestnicy otrzymywali o połowę więcej pieniędzy. Wyniki badania dowiodły więc, że irracjonalna iluzja pieniężna istnieje naprawdę. Co więcej, wyjaśniły one, jakie obszary mózgu są odpowiedzialne za to, że dla człowieka liczy się bardziej nominalna niż realna wartość pieniądza.

Sposób na iluzję pieniądza

Iluzja pieniądza nie przynosi nam, konsumentom, żadnego pożytku. W jej wyniku albo nie zyskamy niczego, albo nawet stracimy pieniądze, dając się zmanipulować czystym nominalnym liczbom. Iluzja pieniądza jest niestety działaniem nieświadomym, i choć możemy (a nawet powinniśmy!) z nią walczyć, to i tak nie uda nam się wyeliminować wszystkich przypadków wpadnięcia w pułapkę iluzji. 

Wielu ekonomistów, którzy jako pierwsi badali zjawisko iluzji pieniądza, było zdania, że do zgładzenia iluzji wystarczy odrobina zimnej kalkulacji i rozsądku. Tezę tę popierał sam Milton Friedman, światowej sławy ekonomista i laureat Nagrody Nobla.

Dopiero kilkanaście lat później, wraz z rozwojem ekonomii behawioralnej, okazało się iluzja pieniądza nie wynika jedynie z naszej bezmyślności czy lekkomyślności. Wpływ na to ma także neurobiologia. Niezależnie od tego, czy uwierzymy, że iluzja pieniądza jest zjawiskiem całkowicie zależnym od świadomości konsumenta, czy też nie, warto zawsze zachowywać chłodny rozsądek – zwłaszcza w kwestiach pieniężnych.

Patrzymy szerzej aniżeli tylko na wartość nominalną przedstawianych nam liczb i kwot. Pozwoli nam to uniknąć przykrych rozczarowań, lub chociaż zminimalizować częstotliwość ich występowania. Dobrym rozwiązaniem jest także planowanie wydatków. Pozwoli nam to na zminimalizowanie kosztów, ale również realne spojrzenie na sytuację finansową. Dzięki temu zaciągane zobowiązania, takie jak np. pożyczki na dowód, nie będą stanowiły kłopotu w przyszłości.

author
Halszka Gronek
Ekspertka finansowa na zadluzenia.com, ukończyła dziennikarstwo i socjologię na Uniwersytecie Gdańskim. Autorka kompendiów wiedzy na temat społecznych aspektów świata finansów i ekonomii.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Wszystkie komentarze

kuligard
kuligard
2019-05-23 10:29:29

kiedys zarabiało się dwa razy mniej a człowiek bylo na wszystko stac.... takie mamy czasy teraz

Podobne artykuły

Strefa Euro – jakie państwa należą?

W ostatnim czasie coraz więcej mówi się o tym, iż Polska ma niebawem wstąpić do Strefy Euro. W dzisiejszym artykule wyjaśniamy, czym tak naprawdę jest owa strefa, jakie państwa ją tworzą i jaki jest stosunek Polski wobec Eurozonu. Sprawdzamy także, kiedy – ze względów formalnych – Polska będzie mogła przystąpić do Strefy Euro. 

author
Halszka Gronek
10 lipca 2019
Ekspertka finansowa na zadluzenia.com, ukończyła dziennikarstwo i socjologię na Uniwersytecie Gdańskim. Autorka kompendiów wiedzy na temat społecznych aspektów świata finansów i ekonomii.

“Pożyczka tańsza o połowę” – promocja w Eurobanku

Do 10 stycznia 2019 trwa promocja „Pożyczka tańsza o połowę” w Eurobanku. Sprawdzamy szczegóły.

author
Dominika Byczek
05 listopada 2018
Ekspertka finansowa, redaktorka, magister Uniwersytetu Gdańskiego. Z zadluzenia.com związana od 2014 roku, redaktor naczelna portalu do 2020 roku. Specjalizuje się w tworzeniu poradników finansowych.

Komornik trafi do więzienia

Komornik z Poznania trafi do więzienia. Dlaczego? Zamiast oddawać należności wierzycielom, mężczyzna sam z nich korzystał.

author
Aneta Jankowska
18 grudnia 2018
Dziennikarka, ukończyła studia dziennikarskie na Uniwersytecie Gdańskim i zdobyła doświadczenie w Radiu MORS. Posiada praktyczne doświadczenie finansowe jako właścicielka kawiarni.

Ile zarabia architekt?

Architektura oraz budownictwo – to obecnie według młodych Polaków jedne z najbardziej opłacalnych zawodów. Sprawdziliśmy, ile wynoszą średnie zarobki architekta.

author
Dorota Grycko
18 sierpnia 2023
Ekspertka finansowa na zadluzenia.com od 2021, absolwentka filologii polskiej Uniwersytetu Gdańskiego. Specjalizuje się w edukacji, także finansowej, pomagając czytelnikom zrozumieć i kontrolować swoje finanse.

Uwagi Związku Banków Polskich do Rekomendacji S

Na stronie Związku Banków Polskich (ZBP) pojawił się komunikat dotyczący prac nad opracowaniem uwag od banków do dokumentu pjektu nowelizacji Rekomendacji S, które niedługo zostaną przekazane do Komisji Nadzoru Finansowego (KNF). 

author
Aneta Jankowska
29 sierpnia 2018
Dziennikarka, ukończyła studia dziennikarskie na Uniwersytecie Gdańskim i zdobyła doświadczenie w Radiu MORS. Posiada praktyczne doświadczenie finansowe jako właścicielka kawiarni.

Będzie Visa Litecoin

Redaktorzy bitcoin.pl donoszą o planach wdrożenia innowacyjnej wirtualnej karty Visa Litecoin, na której będzie można gromadzić nie tradycyjne pieniądze, a kryptowaluty. Na początku karta wejdzie na rynek amerykański, ale niewykluczone, że wkrótce pojawi się także u nas.

author
Dominika Byczek
18 sierpnia 2020
Ekspertka finansowa, redaktorka, magister Uniwersytetu Gdańskiego. Z zadluzenia.com związana od 2014 roku, redaktor naczelna portalu do 2020 roku. Specjalizuje się w tworzeniu poradników finansowych.
Porównaj