Kto nadzoruje polski rynek finansowy?

Rynek finansowy jest ogromnym obszarem państwowym, którego działanie i wynikające z niego następstwa bezpośrednio oddziałują na tysiące polskich podmiotów i miliony indywidualnych konsumentów.

Nadzór nad rynkiem finansowym w Polsce dotyczy obszarów:

• bankowego ( w tym zobowiązania, takie jak np. kredyty gotówkowe),
• emerytalnego,
• ubezpieczeniowego,
• kapitałowego.

Ponadto instytucje zajmujące się kontrolą polskich finansów nadzorują także przepływ pieniądza elektronicznego, działanie agencji ratingowych oraz podmiotów płatniczych.

Podstawowym aktem prawnym, jaki reguluje zasady działaności organu Rzecznika Konsumentów, jest Ustawa z dnia 16. lutego 2007 roku i ochronie konkurencji i konsumentów. Na podstawie tego samego dokumentu ukonstytuowane zostały zasady funkcjonowania UOKiK. Komisja Nadzoru Finansowego została powołana do życia na mocy Ustawy z dnia 21. lipca 2006 roku o nadzorze nad rynkiem finansowym.

Podstawę funkcjonowania instytucji Rzecznika Finansowego jest natomiast Ustawa z dnia 5. sierpnia 2015 roku o rozpatrywaniu reklamacji przez podmioty rynku finansowego i o Rzeczniku Finansowym. Zakres działań Narodowego Banku Polskiego regulowany jest na mocy Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2. kwietnia 1997 roku oraz Ustawy z dnia 29. sierpnia 1997 roku o Narodowym Banku Polski.

Instytucji, które sprawują w Polsce rolę nadzorczą względem rynku finansowego, jest aż sześć. Każda z nich zajmuje się odrębnymi kwestiami i każda czuwa nad odrębnym sektorem finansów państwowych, lecz wszystkie razem wzajemnie się uzupełniają i gwarantują stabilność oraz bezpieczeństwo całego rynku.

Jednym z najważniejszych filarów wieloinstytucjonalnej kontroli polskiego rynku finansowego jest Komisja Nadzoru Finansowego. Podmiot ten został powołany do życia w dniu 29. sierpnia 1997 roku wraz z uchwaleniem przez ówczesny sejm  Prawa bankowego i Ustawy o Narodowym Banku Polskim.

KNF nie działa w bezpośrednim kontakcie z indywidualnymi konsumentami na rzecz ich potrzeb i składanych skarg, lecz reguluje ogólne zasady, jakie swym zasięgiem oddziaływują na setki tysięcy użytkowników rynku finansowego. Dzieje się tak m.in. na wskutek ogłaszania oficjalnych wytycznych dla banków w Polsce, takich jak Rekomendacja S.

W przeciwieństwie do sposobu działania Komisji Nadzoru Finansowego, Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów wraz z stojącym na jej czele Prezesem jest instytucją, która bezpośrednio zajmuje się sprawami konsumentów i to właśnie w celu ich rozstrzygania została powołana do życia.

Prezes Urzędu zajmuje się także tropieniem i dyskredytacją przedsiębiorstw, które stosują praktyki naruszające zbiorowe interesy polskich konsumentów. Dbając o dobro użytkowników rynku finansowego, Prezes UOKiK może publicznie ogłaszać ostrzeżenia o podmiotach naruszających zasady etyki rynkowej.

Podczas gdy Komisja Nadzoru Finansowego zajmuje się regulacją ogólnych zasad działania banków, a Prezes UOKiK walczy o prawa zbiorowych interesów konsumenckich, Rzecznik Konsumentów zajmuje się „pracą u podstaw” – czyli podejmowaniem działań w przypadku indywidualnych sporów lub skarg.

Rzecznik prowadzi także edukację konsumencką w zakresie praw i obowiązków użytkowników rynku finansowego, zapewnia bezpłatną pomoc poradniczą i dba o ścisłą współpracę z Urzędem Ochrony Konkurencji i Konsumentów oraz Inspekcją Handlową.

Narodowy Bank Polski jest polskim bankiem centralnym, którego siedziba znajduje się w Warszawie. Instytucja ta znana jest także jako „Bank banków”, bowiem to właśnie ona ma wyłącze prawo do emitowania polskich banknotów, a jej zakres działalności znacznie przekracza kompetencje banków komercyjnych.

Bank banków odpowiada za całościowy budżet państwa polskiego i reguluje płynność całego krajowego sektora bankowego, poprzez kontrolowanie finansów banków komercyjnych i ich ewentualne refinansowanie. Oznacza to, że nie zajmuje się on bezpośrednio klientami indywidualnymi, a także zobowiązaniami, takimi jak kredyt na dowolny cel.

Urząd Rzecznika Finansowego jeszcze do 2015 roku nosił nazwę Rzecznika Ubezpieczonych. Do kompetencji tej instytucji należy przede wszystkim dbanie o interesy osób ubezpieczonych (lub uprawnionych do umów z ubezpieczenia), które mają problemy z wyegzekwowaniem swych należności od agencji ubezpieczeniowych.

Urząd Rzecznika Finansowego dba także o dobro członków otwartych funduszy emerytalnych i uczestników pracowniczych programów emerytalnych. W razie potrzeby instytucja ta ma możliwość współpracowania z zagranicznymi organizacjami konsumenckimi, a nawet z Rzecznikiem Praw Obywatelskich. Jeśli jednak znajdujemy się w trudnej sytuacji, a fundusz emerytalny nie jest w stanie zapewnić nam wystarczającej ilości środków, możemy skorzystać z pożyczek bez BIK.

Niezwykle ważnym filarem wieloinstytucjonalnej kontroli nad polskim rynkiem finansowym jest Ministerstwo Finansów, czyli centralny organ administracji rządowej odpowiedzialny za dział finansów publicznych. Ministerstwo wraz ze stojącym na jej czele szefem resortu (Ministrem) zajmuje się projektowaniem budżetu państwa, kierowaniem sprawami podatków, regulacją długu publicznego oraz oczywiście – finansowaniem samorządów terytorialnych.