Odsetki ustawowe 2020 – ile wynoszą?

W związku z trudna sytuacją epidemiczną w Polsce i towarzyszącym jej negatywnym skutkom gospodarczym na marcowym posiedzeniu Rady Polityki Pieniężnej zdecydowano o obniżeniu krajowych stóp procentowych. Decyzja ta miała wpływ na zmianę stawek odsetek ustawowych. Czym są stawki? Ile aktualnie wynoszą?

Czym są odsetki ustawowe?

Większość z nas zdaje sobie sprawę z tego, że większość pożyczek czy kredytów udzielanych na polskim rynku jest oprocentowana. Oznacza to, że za samo udzielenie finansowania pobierane są określone odsetki. Mogą być zerowe, jeśli pożyczka jest bezpłatna, a mogą być wyższe od zera – jednak nie na tyle, by móc zostać zaklasyfikowane jako lichwa. Co  niezwykle ważne, odsetki od pożyczek i kredytów nie są tym samym, co odsetki ustawowe. Co wobec tego możemy nazwać odsetkami ustawowymi?

Odsetki ustawowe naliczane są przykładowo w przypadku zobowiązań przeterminowanych, czyli tych, które nie zostały uregulowane (opłacone) zgodnie z pierwotną umową czy harmonogramem. Każdy wierzyciel samodzielnie ustala termin początku naliczania, a także wysokość odsetek ustawowych – choć w tym przypadku polskie prawo przewiduje pewne ograniczenia i limity. Ustawowe odsetki „karne” za opóźnienie w spłacie nie mogą być zbyt wysokie, wszak każdemu z nas może podwinąć się noga – z tego powodu nie powinniśmy skazywać się na bankructwo. 

W kolejnych akapitach wyjaśnimy więcej szczegółów dotcyzyącyco poszczególnych form odsetek ustawowych, ich maksymalnych limitów i aktów prawnych regulujących ich naliczanie. 

Rodzaje odsetek ustawowych

Jak wskazaliśmy już w poprzedniej sekcji artykułu, odsetki ustawowe przybierają różne formy. Najważniejsze rodzaje odsetek ustawowych to:

1. odsetki kapitałowe – odsetki tworzące oprocentowanie dla pożyczonego kapitału (pożyczki, kredytu itp.); co niezwykle ważne, nie chodzi tutaj o odsetki od pożyczek czy kredytów, tylko o odsetki mające zastosowanie w pewnych prawnych sytuacjach, na przykład wtedy, gdy sąd nakłada je jako sankcję na dłużnika;
2. odsetki za opóźnienie w spłacie zobowiązań cywilnoprawnych osób fizycznych – są to tak zwane odsetki karne za brak terminowej spłaty zobowiązania; odsetki za opóźnienie w spłacie naliczane  są przykładowo przez kredytodawcę, gdy klient banku zaniechał uregulowania raty lub rat kredytu; polskie prawo przewiduje maksymalny limit tychże odsetek, tym samym zabezpieczając interes konsumentów, którzy nie uregulowali należności z powodów losowych lub przypadkowych;
3. odsetki za opóźnienie w spłacie zobowiązań handlowych – dotyczą braku terminowej spłaty zobowiązań handlowych zawieranych między przedsiębiorstwami (kontrahentami); tego typu odsetki mają zastosowanie przykładowo w kredycie kupieckim.

Jak widać po wyżej przytoczonych przykładach (rodzajach odsetek), odsetki ustawowe mają charakter sankcyjny i są naliczane w przypadku powstania nieterminowego zadłużenia. Mowa o zobowiązaniach administracyjnych (o nałożeniu których często orzeka są), cywilnych (niespłacone pożyczki czy kredyty), a także handlowych (powstałych na mocy kontraktów zawiązywanych pomiędzy przedsiębiorcami).

Wysokość odsetek ustawowych w 2020

Polskie prawo reguluje dopuszczalne wysokości odsetek ustawowych. Są one zależne od rodzaju zobowiązania objętego oprocentowaniem. Warto jednak dodać, że z dniem 18 marca 2020 roku dotychczas obowiązujące stawki odsetek ustawowych zostały obniżone na mocy uchwały prezesa  Narodowego Banku Polski. Obniżka miała związek z rozprzestrzenianiem się w Polsce pandemii koronawirusa i coraz trudniejszą sytuacją finansową Polek i Polaków. Aktualne stawki odsetek ustawowych podajemy poniżej.

Wysokość ustawowych odsetek kapitałowych

Odsetki kapitałowe są naliczane od pożyczonego kapitału (sumy pieniężnej) na mocy konkretnych aktów prawnych, między innymi ustawy, orzeczenia sądu lub decyzji organu państwowego. Ich wysokość reguluje art. 359. Kodeksu cywilnego:

Z wyżej przytoczonej podstawy prawnej wynika, iż ustawowe odsetki kapitałowe powinny wynosić 4,5% (1% stopy referencyjnej NBP + 3,5 punktu procentowego), jeśli ich wysokość nie została ustalona na inną. Jeżeli jednak osoba nakładająca odsetki samodzielnie określiła wysokość odsetek kapitałowych, ich wysokość nie może wynosić więcej niż 9% (dwukrotność ustawowych odsetek kapitałowych).

Wysokość ustawowych odsetek od opóźnień w spłacie

Odsetki od opóźnień w spłacie są naliczane przykładowo wtedy, gdy pożyczkobiorca spóźni się z opłaceniem należności finansowych na rzecz pożyczkodawcy. Ich wysokość reguluje art. 381. Kodeksu cywilnego:

U.2019.0.1145 t.j. – Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny

Z wyżej przytoczonej podstawy prawnej wynika, iż ustawowe odsetki za opóźnienie w spłacie powinny wynosić 6,5% (1% stopy referencyjnej NBP + 5,5 punktu procentowego), jeśli ich wysokość nie została ustalona na inną. Jeżeli jednak osoba nakładająca odsetki samodzielnie określiła wysokość odsetek za opóźnienie, ich wysokość nie może wynosić więcej niż 13% (dwukrotność ustawowych odsetek za opóźnienie w spłacie).

Wysokość ustawowych odsetek od opóźnień w transakcjach handlowych

Odsetki od opóźnień w spłacie zobowiązań handlowych są naliczane przykładowo wtedy, gdy kontrahent spóźnia się z opłaceniem należności finansowych na rzecz drugiego przedsiębiorcy, z którym łączy go umowa handlowa. Wysokość tychże odsetek reguluje art. 4. Ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych:

Z wyżej przytoczonej podstawy prawnej wynika, iż ustawowe odsetki za opóźnienie w transakcjach  handlowych powinny wynieść 9% (1% stopy referencyjnej NBP + 8 punktów procentowych), jeśli dłużnikiem jest publiczny podmiot leczniczy. W pozostałych przypadkach ustawowe odsetki handlowe powinny wynieść 11% (1% stopy referencyjnej NBP + 10 punktów procentowych).

Jak obliczyć wartość odsetek ustawowych?

By obliczyć kwotową wartość odsetek karnych, czyli odsetek ustawowych, musimy znać następujące parametry:

• rodzaj zobowiązania, na które mają zostać nałożone odsetki,
• stawka odsetek ustawowych (zależna od zapisów umowy i/lub ogólnokrajowych przepisów),
• liczba dni zwłoki w opłacaniu należności na rzecz wierzyciela.

Kwotę należną z tytułu odsetek ustawowych wylicza się poprzez iloczyn wartości podstawy (pierwotnego zobowiązania finansowego), stawki procentowej (wyrażonej liczbowo, np. 4,4% = 0,045) i liczby dni zwłoki ukazanej w proporcji do dni w danym roku kalendarzowym (np. 5 dni zwłoki / 365 dni w roku = 73). 

Warto też mieć na uwadze, że dni zwłoki dla danej wierzytelności są naliczane od pierwszego dnia następującego do dacie, w której upływał termin płatności. Cenną wskazówką jest także  informacja, że dla liczby dni w danym roku kalendarzowym zawsze przyjmuje się wzorzec roku trwającego 365 dni (dla ułatwienia i ujednolicenia wyliczeń).