Czy ZUS sprawdza Polaków na Facebooku?

Mimo potrzeby zaakceptowania RODO przy zobowiązaniach, takich jak np. pożyczka na dowód, może nie być ono wystarczające do zablokowania kontroli naszych profili na portalach społecznościowych. Zanim RODO weszło w życie, wśród wszystkich zainteresowanych krążyło wiele pogłosek na temat tego, jak nowe prawo wpłynie na działalność polskiego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Dziennikarze Radia ZET publicznie podali informację o zakazie weryfikacji danych płatników ZUS-u poprzez media społecznościowe. Temat ten przez wiele dni był na szczycie rankingu internetowych wyszukiwarek, a powoływani eksperci w różnoraki sposób odnosili się do informacji o końcu „facebookowej inwigilacji” ZUS-u.

Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest w świetle prawa jedną z ważniejszych jednostek sektora finansów publicznych. Działalność tej instytucji skupia się głównie na realizacji świadczeń socjalnych na rzecz osób, które nie mogą utrzymać się z własnej pracy. Pomoc socjalna ze strony ZUS-u przysługuje wszystkim, którzy opłacają niezbędne składki oraz spełniają prawne wymogi otrzymania świadczeń (np. kwalifikują się do otrzymania zapomogi z powodu zajścia określonych przez prawo zdarzeń losowych). Co ciekawe, wiele osób decyduje się na pożyczki, które są możliwe dzięki otrzymywanym od państwa środkom. Przykładem może być między innymi pożyczka na 500 plus.

Jak oświadczył rzecznik prasowy ZUS-u, Wojciech Andrusiewicz, naczelnym obowiązkiem tej instytucji jest dbanie o pieniądze, które z tytułu ubezpieczeń społecznych wpływają od milionów Polaków. „Jeżeli ktoś próbuje oszukać, tworzyć pewną fikcję w celu otrzymania pieniędzy z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, to naszym obowiązkiem jest zadbać o to, by do tego nie doszło” – dodał.

W świetlne unijnego Rozporządzenia o Ochronie Danych Osobowych, ZUS ma prawo korzystać ze wszystkich danych, które niezbędne są do wykonania zadania realizowanego w interesie publicznym lub w ramach sprawowania władzy publicznej (art. 6 ust. 1 lit. e RODO). Co istotne, instytucjom administracji publicznej nie jest zabronione przetwarzanie tzw. danych osobowych szczególnych – jeżeli są one w sposób jawny i oczywisty upublicznione (art. 9 ust. 2 lit. e RODO). Zasady, które należy zaakceptować w przypadku zaciągania zobowiązania, takiego jak np. pożyczka dla zadłużonych, mówią zatem, iż ZUS ma prawo do sprawdzenia profilu na portalu społecznościowym.

Jak ustaliliśmy, pracownicy ZUS-u nie mają jednak odgórnego nakazu sprawdzania internetowych profili swych dłużników. I choć zarząd Zakładu nie wymaga stosowania tego typu kontroli, daje jednak przyzwolenie na przeprowadzenie „facebookowej inwigilacji” wnioskodawców. Oczywiście, kontrola mediów społecznościowych ZUS-u musi odbywać się na zasadach ściśle określonych przez prawo.

Naruszenie tej zasady może skutkować bezwarunkowym zwolnieniem pracownika ZUS-u. Co istotne, Zakład ma prawo kontrolować informację, które opublikowane zostały publicznie nie tylko przez danego płatnika, lecz także przez jego najbliższe otoczenie:

• rodzinę,
• partnerkę/partnera,
• przyjaciół,
• znajomych z pracy.

W takim wypadku Zakład najpewniej skontroluje publiczne posty płatnika (oraz jego bliskich!) umieszczane na portalach społecznościowych w trakcie trwania zwolnienia zdrowotnego. A jeśli odkryje na którymś z tych mediów fotografie z rodzinnego wyjazdu, będzie mógł zażądać zwrotu udzielonego świadczenia socjalnego.

Jednym z ”głośniejszych” przypadków takiej inwigilacji była sprawa młodej matki, która została zatrudniona w firmie swego znajomego tylko po to, by po miesiącu pracy przejść na urlop macierzyński opłacany przez ZUS. Pracownicy Zakładu sprawdzili na Facebooku, czy pracodawca znał się wcześniej z zatrudnioną kobietą. Mimo, iż oboje zeznali, że ich znajomość rozpoczęła się dopiero w chwili przeprowadzania rozmowy kwalifikacyjnej, ZUS ustalił, że mieli siebie w gronie ”znajomych” na Facebooku już od kilku lat. Należy pamiętać, że mimo przebywania kobiety na urlopie macierzyńskim może ona zaciągać zobowiązania, np. w formie pożyczek na raty.

Nic więc dziwnego w tym, iż pracownicy ZUS-u coraz częściej decydują się na przeprowadzenie internetowej inwigilacji profili społecznościowych. Jest to bardo prosty sposób na pozyskanie informacji na temat płatników, którzy pod pretekstem np. choroby starają się wyłudzić świadczenie socjalne.

Jeśli kontrola ZUS okaże się zasadna, osobie, która była uprawniona do zasiłku L4 zostanie odebrane przyznane wcześniej świadczenie. Prawo do pobieranych środków dotyczyć będzie całego okresu niezdolności do pracy. Należy także liczyć się z faktem, iż nadużycie może prowadzić do zwolnienia z obecnie wykonywanej pracy.