Kradzież tożsamości – co to jest i jak się zabezpieczyć?

Kradzież tożsamości – co to jest i jak się zabezpieczyć?

author
25 lutego 2019

Dane osobowe powinny być przez nas ściśle chronione – w przeciwnym razie ktoś może wykraść naszą tożsamość i wziąć na przykład pożyczkę na dowód posługując się naszym dokumentem. Sprawdź, jak zabezpieczyć się przed kradzieżą tożsamości.

Spis treści

  1. Kradzież tożsamości – co to jest?
  2. Konsekwencje kradzieży tożsamości
  3. Jak się uchronić przed kradzieżą tożsamości?
  4. Jak przestępcy kradną tożsamość?
  5. Przykłady kradzieży tożsamości
  6. Podstawa prawna
  7. Pytania i odpowiedzi
  8. Podsumowanie

Kradzież tożsamości – co to jest? 

Kradzież tożsamości to przestępstwo polegające na wykradzeniu czyichś danych osobowych i wykorzystaniu ich w celu wyrządzenia szkody tej osobie. Osoba dokonująca tego przestępstwa najczęściej podszywa się pod osobę, której tożsamość ukradła, po to, żeby odnieść korzyści – najczęściej finansowe.

Przestępstwo kradzieży tożsamości spopularyzowało się wraz ze wzrostem dostępności Internetu, ponieważ najczęściej oszustwa te są dokonywane za pomocą komputera. Jako tożsamość traktujemy wszystkie wrażliwe dane osobowe, czyli np.: imię i nazwisko, miejsce i datę urodzenia, a także numer rachunku bankowego i karty bankowej.

Niestety często bardzo trudno jest udowodnić kradzież tożsamości. Zazwyczaj o tym fakcie dowiadujemy się wtedy, kiedy przestępca osiągnie już zamierzony cel, a my zauważymy brak kilku tysięcy na koncie albo otrzymamy upomnienie o niezapłaconej racie kredytu, którego nie braliśmy.

Konsekwencje kradzieży tożsamości 

Najczęściej przestępcy dopuszczają się kradzieży tożsamości w celu:

1. Podrobienia dokumentów ofiary i założenia w jej imieniu konta bankowego

Oszuści często – nawet jeżeli nie uda im się ukraść dokumentu, ale znają dane osobowe ofiary – dopuszczają się podrobienia jej dokumentu tożsamości i to z jego wykorzystaniem próbują założyć fałszywe konta bankowe. Na takich kontach mogą być potem trzymane na przykład pieniądze pochodzące z kradzieży. Przestępcy poszukiwani przez policję mogą także próbować założyć konto bankowe na czyjeś dane po to, żeby móc gdziekolwiek przechowywać swoje pieniądze (gdyby podali w banku prawdziwe dane osobowe, szybko zorientowano by się, że są poszukiwani przez policję.

2. Porobienia karty płatniczej danej osoby

Przestępcy podrabiają także karty płatnicze i próbują potem nielegalnie wykorzystać je do płatności z czyjegoś konta.

3. Podrobienia dokumentów bankowych i wyłudzenia kredytu na dane innej osoby

Oszuści mogą także próbować wziąć na dane innej osoby kredyt w banku. Często posługują się wtedy podrobionym dowodem i innymi informacjami, które wiedzą o swojej ofierze – na przykład jej PESEL-u oraz nazwisku panieńskim matki.

4. Wykorzystania danych osobowych innej osoby do wzięcia pożyczki chwilówki

Dane osobowe są też często wykorzystywane przy internetowych chwilówkach. Jeżeli przestępcy posiadają choćby sfałszowane ksero naszego dowodu osobistego, mogą próbować wyłudzić na nasze dane osobowe pożyczki na kwotę nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych.

5. Wynajęcia mieszkania na dane ofiary

W pierwszej chwili może wydawać się, że wynajęcie mieszkania to dość mało poważna – w porównaniu ze wskazanymi powyżej – konsekwencja wykradzenia danych. W rzeczywistości w najgorszej sytuacji możemy zostać oskarżeni o przestępstwo – wystarczy by przestępca w mieszkaniu dokonywał nielegalnych interesów. W takim wypadku w razie interwencji policji podejrzenie pada głównie na wynajmującego lokal.

6. Wynajęcie samochodu na dane ofiary

Przestępcy mogą także próbować wynająć samochód na wykradzione dane innej osoby. Umowa podpisywana w wypożyczalni zostaje przygotowana na nasze dane, podpisana rzekomo naszym podpisem, przestępca wyjeżdża samochodem na ulicę i… nie zwraca pojazdu do wypożyczalni. Oczywiście to my jesteśmy ścigani na kradzież, bo istnieje małe prawdopodobieństwo, by wszyscy wypożyczający zostali nagrani/sfotografowani przez pracowników wypożyczalni.

7. Przyjęcie mandatu na dane ofiary

Oszuści posuwają się także do posługiwania się skradzionym prawem jazdy (czy też podrobionym prawem jazdy zawierającym skradzione dane osobowe). Dowiemy się o takim zdarzeniu zapewne dopiero w momencie, kiedy otrzymamy wezwanie do zapłaty mandatu, którego nie otrzymaliśmy.

8. Zawarcie umowy z operatorem na dane ofiary

Przestępcy potrafią także zawierać umowy z operatorami telekomunikacyjnymi na wykradzione dane osobowe. Mogą próbować na przykład wykupić abonament telefoniczny albo zamówić pakiet internetowy, za który po pewnym czasie przyjdzie zapłacić nam. Osoby oszukane w ten sposób na niewielkie kwoty często bagatelizują problem i decydują się na niezgłaszanie tego zdarzenia policji. Warto mieć jednak na uwadze, że już wykradzione dane osobowe nadal będą znajdowały się u przestępcy.

9. Prowadzenie działalności w imieniu ofiary

Zdarzają się także sytuacje, że oszuści zakładają na dane swoich ofiar fikcyjne ofiary i dopuszczają się przestępstw podatkowych. Dzięki temu w dokumentach będzie wskazane nie ich, a nasze nazwisko i to my będziemy przez Urząd Skarbowy ścigani za wyłudzenie zwrotu podatku.

Jak przestępcy kradną tożsamość? 

Osoby wykradające dane osobowe dopuszczają się różnych nielegalnych metod, aby osiągnąć swój cel. Najczęściej wykorzystują do tego:

1. Metody elektroniczne

Przestępcy posługują się różnego rodzaju programami komputerowymi, które służą do pozyskiwania czyichś danych, najczęściej osiąga się to poprzez instalowanie na komputerze ofiary programów szpiegowskich albo wysyłanie wirusów przez e-mail. Dlatego nigdy nie należy otwierać podejrzanych wiadomości e-mail, a tym bardziej nie powinniśmy klikać żadnych zamieszczonych w nich linków (samo kliknięcie może skutkować wpuszczeniem wirusa do systemu naszego komputera).

2. Metody podglądania danych osobowych

Przestępcy stosują także bardziej tradycyjne metody kradzieży danych osobowych – obserwują różne osoby i starają się po prostu podejrzeć lub sfotografować czyjś dokument. Oszuści mogą podejrzeć czyjeś dane tak naprawdę wszędzie – w kolejce w urzędzie, kiedy najczęściej dowód osobisty trzymamy w ręku lub kładziemy na blacie, czy też w kolejce w banku, kiedy w dłoni trzymamy kartę płatniczą. Sprawny przestępca bez problemu zapamięta nasze dane i będzie mógł potem próbować podrobić nasz dokument.

3. Metody wyłudzania danych

Przestępcy posuwają się także do różnych metod, które – choć pozornie nie wzbudzają naszych wątpliwości – okazują się w rzeczywistości kradzieżą danych. Oszuści mogą na przykład oferować zatrudnienie i wymagać przesłania CV, a potem wykorzystać podane w dokumencie dane osobowe do przestępstwa.

4. Metody zakupu danych

Niestety przestępcy korzystają także z baz danych nielegalnych firm, które pod pozorem na przykład przeprowadzania ankiet lub organizowania akcji zbierania podpisów w nieistniejącej kampanii społecznej tak naprawdę zbierają cudze dane w celu późniejszego zarobienia na nich.

5. Metoda przejęcia cudzych kont internetowych

Przestępcy za pomocą nielegalnych metod internetowych wyszukują także różne nieaktywne konta internetowe i sprawdzają, czy ktoś podał w nich swoje dane osobowe. Często nie pamiętamy o tym, by usuwać dane z nieużywanych kont (np.: poczty elektronicznej) i hakerzy wykorzystują to do wykradzenia tego, co podaliśmy w formularzach.

Jak się uchronić przed kradzieżą tożsamości? 

Przed kradzieżą tożsamości może nas uchronić głównie zdrowy rozsądek. Warto stale mieć na uwadze, że podanie danych osobowych komuś, kto nie jest uprawniony do ich posiadania i kto nie będzie przetwarzał ich w sposób bezpieczny, jest dla nas bezpośrednim zagrożeniem.

Powinniśmy:

  1. instalować na komputerze programy antywirusowe,
  2. nie wchodzić w podejrzane linki,
  3. nie otwierać podejrzanych wiadomości e-mail,
  4. pilnować dokumentów osobistych,
  5. nie kłaść kart płatniczych i dowodu osobistego na blatach w instytucjach publicznych,
  6. nie podawać swoich danych bez wyraźnego powodu (na przykład w rozmowie telefonicznej),
  7. nie zapisywać w żadnym miejscu naszych haseł (w notesach, na kartkach i w plikach komputerowych).

Jeżeli zdarzy nam się zgubić dokumenty, powinniśmy niezwłocznie zadbać o ich zastrzeżenie i unieważnienie. W przeciwnym wypadku każdy może spróbować wykorzystać je do wzięcia na nas pożyczki.

Sprawdź, co zrobić, gdy zgubisz:

Przykłady kradzieży tożsamości 

Do kradzieży tożsamości może dojść niemalże na każdym kroku. Poniżej opisujemy najbardziej pospolite – a jednocześnie bardzo niebezpieczne – sytuacje, w których zapewne nieraz znalazł się każdy z nas. We wszystkich wskazanych poniżej przypadkach może dojść do wykradzenia naszej tożsamości za naszą nieświadomą zgodą na ten proceder.

Zostawianie dowodu w zastaw

Żądanie od Klienta dowodu osobistego w zastaw za wypożyczenie sprzętu jest nielegalne. Przedsiębiorcy często jednak korzystają z niewiedzy Klientów i pobierają ich dokument na czas wypożyczania rowerów wodnych czy nart. Klienci natomiast nie zawsze zastanawiają się nad tym, co dzieje się z ich dokumentem w czasie ich nieobecności. Czy możemy mieć pewność, że nikt nie ma wglądu do zostawionego dokumentu? Nie, zostawienie dowodu w zastaw to doskonała sytuacja dla przestępców. W czasie naszego korzystania ze sprzętu bez problemu mogą oni sfotografować dowód osobisty, a dane potem użyć do wzięcia pożyczki albo sprzedania osobie handlującej danymi osobowymi.

Praca za CV i skan dowodu osobistego

Podejrzane mogą nam wydawać się także oferty pracy, w których do aplikowania niezbędne jest przesłanie CV oraz skanu dowodu osobistego. Pracodawcy do przyjęcia CV pracownika nie są potrzebne dane z jego dowodu i nie powinniśmy przesyłać go nikomu, kto nie gwarantuje nam bezpieczeństwa tych danych. Dowód okazujemy pracodawcy jedynie podczas sporządzania umowy zatrudnienia.

Rozmowa prywatna w miejscu publicznym

Wielu osobom zdarza się nawet nieświadomie ujawniać swoje dane osobowe w miejscu publicznym. Kiedy? Chociażby wtedy, kiedy rozmawiamy z przedstawicielem banku, firmy pożyczkowej czy nawet operatorem sieci komórkowej, często podajemy na głos dane wrażliwe: imię, nazwisko, nazwisko panieńskie matki, a nawet numer PESEL.

Korzystanie z telefonicznych ofert 

Komu z nas nie zdarzyło się odebrać telefonu od rzekomego przedstawiciela jakiejś firmy handlowej lub finansowej, która chciała skusić nas specjalną ofertą? Często oszuści proponują, że jak podamy im swoje dane osobowe, specjalnie dla nas przygotują korzystną ofertę handlową, obniżą cenę naszego abonamentu albo pozwolą uzyskać dodatkowe odszkodowanie. Nie powinniśmy podawać wrażliwych danych osobowych żadnej takiej instytucji – nie możemy przecież mieć pewności, kto siedzi po drugiej stronie telefonu.

Automatyczne zapamiętywanie haseł w przeglądarce

Do zalogowania się w bankowości internetowej zazwyczaj potrzebujemy tylko loginu i hasła. Często z lenistwa lub wygody pozwalamy naszej przeglądarce internetowej na zapamiętanie tego hasła, dzięki czemu jest ono za każdym razem wpisywane automatycznie. Niestety dane zapamiętane przez przeglądarkę są narażone na ataki hakerów. O ile w profilu na Facebooku rzadko podajemy dane wrażliwe i wykradzenie hasła do tego konta nie wywoła rewolucji w naszym życiu (przynajmniej tym finansowym), o tyle wykradzenie naszego hasła do konta w banku może skutkować wyprowadzeniem wszystkich pieniędzy z naszego konta.

Kupowanie w niesprawdzonych sklepach internetowych

Tego, że zakupy w sklepach online są często bardziej opłacalne niż w sklepach stacjonarnych, nie trzeba tłumaczyć żadnemu użytkownikowi Internetu. Chęć zaoszczędzenia pieniędzy może nas czasem jednak zwieść. Istnieje oczywiście wiele platform, które umożliwiają bezpieczne zakupy internetowe, ale na równi z nimi pojawia się także coraz więcej pseudo-sklepów, które w momencie dokonywania płatności zapisują nasze dane logowania do banku, a nas po prostu “wyrzucają ze strony” pod pretekstem chwilowego błędu technicznego.

Podstawa prawna 

Jeszcze kilka lat temu kradzież tożsamości traktowana była na równi z innymi oszustwami, ale od 2011 roku do kodeksu karnego dodano specjalny paragraf dotyczący podszywania się pod kogoś.

§

PODSTAWA PRAWNA

Art. 190a. Stalking

§ 1. Kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia lub istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozba­wienia wolności do lat 3.

§ 2. Tej samej karze podlega, kto, podszywając się pod inną osobę, wykorzystuje jej wizerunek lub inne jej dane osobowe w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej.

§ 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

§ 4. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego.

Dz.U.2018.0.1600 t.j. – Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny

Artykuł ten dotyczy także stalkingu, w przypadku którego przestępcy grożą takie same karty, jak temu, kto dopuszcza się kradzieży tożsamości. Za podszywanie się pod kogoś w celu osiągnięcia korzyści majątkowej grozi do 3 lat pozbawienia wolności, ale jeżeli osoba ta, na skutek działań oszusta, targnie się na własne życie, przestępcy grozi nawet do 10 lat pozbawienia wolności.

3 lata pozbawienia wolności wydaje się małą karą jak na to, jak poważne konsekwencje mogą mieć działania przestępcy kradnącego tożsamość. Czyn taki może być jednak sądzony także z innego artykułu niż wskazany powyżej. Za samo usiłowanie niekorzystnego rozporządzenia mieniem danej osoby (np.: jej danymi) sąd może skazać przestępcę nawet na karę 8 lat pozbawienia wolności.

§

PODSTAWA PRAWNA

Art. 286. Oszustwo

§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

Dz.U.2018.0.1600 t.j. – Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny

Co więcej – część przestępstw dotyczących kradzieży danych można sklasyfikować jako oszustwa komputerowe. Możemy o nich mówić wtedy, kiedy do wykradzenia danych doszło na przykład za pomocą szkodliwego oprogramowania komputerowego. Oszuści komputerowi mogą zostać skazani nawet na 5 lat pozbawienia wolności.

§

PODSTAWA PRAWNA

Art. 287. Oszustwo komputerowe

§ 1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub wyrządzenia innej osobie szkody, bez upoważnienia, wpływa na automatyczne przetwarzanie, gromadzenie lub przekazywanie danych informatycznych lub zmienia, usuwa albo wprowadza nowy zapis danych informatycznych, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

Dz.U.2018.0.1600 t.j. – Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny

Sprawca przestępstwa polegającego na kradzieży danych osobowych może zatem trafić do więzienia na wiele lat. W większości przypadków jednak ściganie następuje dopiero na wniosek poszkodowanego. Warto zatem śledzić stan swojego konta i upewniać się, czy w podejrzany sposób nie znikają z niego pieniądze.

Pytania i odpowiedzi 

Czy kradzież tożsamości często się zdarza?

Niestety tak. Jeżeli wydaje nam się, że ten problem nas nie dotyczy, jesteśmy w błędzie. Dane szacunkowe mówią o nawet 1,5 mln fałszerstw rocznie (brane są tu pod uwagę wszystkie użycia oryginalnych lub podrobionych dokumentów innej osoby). Samych wyłudzeń kredytów również jest bardzo wiele, aczkolwiek od 2015 roku obserwujemy tendencję zniżkową.

Jeszcze jakiś czas temu Związek Banków Polskich alarmował, że w ciągu miesiąca udaremnionych zostało około 2000 prób wyłudzeń finansowych. W pierwszym kwartale 2018 roku wynik ten był znacznie lepszy – oszuści podjęli wtedy jedynie 1278 prób wyłudzenia kredytów na łączną kwotę ponad 99 milionów złotych.

Jak się zabezpieczyć przed kradzieżą?

Oczywiście należy stosować wszelkie środki ostrożności i rozsądnie zarządzać własnymi danymi osobowymi – uważać, komu i w jaki sposób je udostępniamy. Należy także pamiętać o tym, by szybko reagować na wypadek zgubienia dokumentów – najlepiej jest je niezwłocznie zastrzec, by nikt nie mógł posłużyć się nimi w celu wyłudzenia kredytu lub pożyczki.

Moje dane zostały wykradzione – co robić?

Jeżeli mamy podejrzenie, że jesteśmy ofiarami przestępstwa, najlepiej złożyć zawiadomienie na policji. Nie warto ignorować nawet wyłudzeń na niewielką kwotę, ponieważ nasz brak zainteresowania może skusić oszusta do kradzieży coraz większych kwot.

Podsumowanie 

  1. Nie warto bagatelizować problemu kradzieży tożsamości. Przestępstwo to może dotknąć każdego – bez względu na wiek i stan majątkowy.
  2. Dane osobowe należy udostępniać tylko tam, gdzie mamy gwarancję, że nie zostaną one bezprawnie rozpowszechnione i wykorzystane.
  3. Każde nierozsądne rozpowszechnienie przez nas wrażliwych danych osobowych może skutkować próbą popełnienia przestępstwa z ich wykorzystaniem.
  4. Nie powinniśmy wysyłać nikomu skanu dowodu osobistego podczas składania CV. Pracodawca, który działa legalnie, nie będzie wymagał od nas takiego dokumentu.
  5. Oszuści najczęściej posuwają się do metod elektronicznych i przesyłają do potencjalnych ofiar na przykład e-maile wyglądające na oficjalne informacje z banku. Kliknięcie w wiadomość może powodować zainstalowanie złośliwego oprogramowania, które gromadzi nasze hasła.
  6. Trzeba uważać, gdzie i komu podaje się swoje dane osobowe – mówienie ich na głos w miejscu publicznym na przykład przez telefon może zostać nagrane przez osoby trzecie i wykorzystane lub sprzedane firmom handlującym kradzionymi tożsamościami.
  7. Warto być ostrożnym podczas korzystania z internetu – nie wszystkim stronom internetowym warto ufać i tak samo nie warto ufać wszystkim przeglądarkom, które oferują zapamiętywanie haseł. Wszystkie hasła, które są zapisywane automatycznie, są narażone na ataki hakerów.
  8. Dane mogą także zostać skradzione na skutek naszej nieuwagi – jeżeli na przykład położymy w urzędzie dokument na blacie ogólnodostępnym lub podczas stania przy okienku na poczcie rozłożymy portfel i położymy go tak, że wszystko, co się w nim znajduje, będzie widoczne. Nigdy nie wiemy, kto za nami stoi i czy nie będzie próbował zapamiętać i bezprawnie wykorzystać naszych danych osobowych.
  9. Zgubione i skradzione dokumenty są najczęstszą przyczyną kradzieży tożsamości, dlatego też po takim zdarzeniu wszystkie dokumenty należy niezwłocznie zastrzec.
  10. Osoba, która popełnia przestępstwo polegające na kradzieży tożsamości, może być sądzona z wielu artykułów. Najczęściej wskazywany jest jednak artykuł 190a kodeksu karnego.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Podobne artykuły

Apple Pay dla klientów firmowych ING Banku Śląskiego
Bez kategorii
author
19 lipca 2019

Apple Pay dla klientów firmowych ING Banku Śląskiego

Profi Credit w Ełku
Wpisy
author
05 czerwca 2019

Profi Credit w Ełku

Promocja: “Świąteczny czas” w BNP Paribas
Promocje bankowe
author
06 grudnia 2021

Promocja: “Świąteczny czas” w BNP Paribas

Chwilówki Sławno
Chwilówki miasta
author
27 stycznia 2022

Chwilówki Sławno

Waluciarz.pl bez zezwolenia od KNF
Bez kategorii
author
01 listopada 2019

Waluciarz.pl bez zezwolenia od KNF

Kredyt hipoteczny Zgorzelec
Kredyty miasta
author
14 lutego 2022

Kredyt hipoteczny Zgorzelec