Co to jest gospodarka obiegu zamkniętego?

W mediach często pojawia się określenie gospodarki o obiegu zamkniętym (ang. circular economy). Czym w praktyce charakteryzuje się taki rodzaj systemu gospodarczego i czy zostanie wprowadzony w Polsce? Sprawdzamy.

Gospodarka obiegu zamkniętego to termin, którego definicję trudno skrócić do kilku słów. Jest to model gospodarki oparty na ciągłym obiegu surowców, które – zamiast stawać się odpadami – powracają do użytku. System ten można zatem nazwać kołowym.

Taki model gospodarki stoi w opozycji do linearnego – zmierzającego do ciągłego rozwoju, a co za tym idzie – coraz większej ilości odpadów. W takim modelu obecnie postrzegać możemy Polskę, której wieloletnią strategią był zrównoważony rozwój. Gospodarka naszego kraju opierała się od wielu lat na stałym wzroście i zwiększającym się zużyciu surowców.

Gospodarka obiegu zamkniętego – na czym polega? 

Założenie gospodarki o obiegu zamkniętym jest bardzo proste – wykorzystujmy dany surowiec tak długo, jak to możliwe. Oznacza to, że w tym modelu gospodarki każdy surowiec stale powraca do użytku, a nie staje się typowym odpadem. Idealna realizacja gospodarki obiegu zamkniętego doprowadziłaby do ograniczenia ilości odpadów do minimum.

Można się zastanawiać, co miałoby dziać się z surowcami, które nie nadawałyby się do wprowadzenia w obieg na nowo. Otóż gospodarka o obiegu zamkniętym zakłada, że surowce mogą przechodzić pomiędzy różnymi gałęziami przemysłu. Przykładem wykorzystania odpadów z jednej dziedziny w innej są na przykład buty wykonane z materiału pozyskanego z przetworzonych butelek plastikowych.

Gospodarka liniowa a cyrkulacyjna 

Podsumujmy zatem powyższe wskazania. Gospodarka liniowa różni się od obiegowej (inaczej zwanej cyrkulacyjną) głównie tym, że pierwsza użytkuje surowiec aż do momentu, kiedy stanie się odpadem i wtedy go utylizuje, a druga wykorzystuje ten sam surowiec maksymalnie wiele razy.

Cykl w gospodarce liniowej – tradycyjnej

1. Pozyskiwanie surowców
2. Produkcja
3. Użytkowanie
4. Utylizacja

Cykl w gospodarce o modelu obiegowym

1. Pozyskiwanie surowców
2. Produkcja
3. Użytkowanie
4. Przetworzenie odpadu
5. Ponowne użytkowanie
6. Ponowne przetworzenie odpadu…
7. itd.

Ze względu na to, że ziemia coraz bardziej wypełnia się odpadami, coraz więcej krajów decyduje się na to, by zmieniać swoją gospodarkę na tę o modelu obiegowym. Taka wizja znalazła się także w zaleceniach unijnych.

UE za gospodarką obiegu zamkniętego 

Unia Europejska od lat już forsuje krajom członkowskim myśl o wprowadzeniu gospodarki o obiegu zamkniętym. Komisja Europejska przyjęła nawet specjalny pakiet dotyczący tego modelu gospodarki. Regulacje miałyby pomóc przedsiębiorstwom z państw UE w przejściu na taki system gospodarczy.

Komisja Europejska zakłada, że po wprowadzeniu w życie planów przedsiębiorstwa będą w stanie zmaksymalizować wykorzystanie:

• surowców,
• produktów,
• odpadów.

Miałoby przełożyć się to na korzyści także na innych polach – między innymi na oszczędność energii oraz zmniejszenie ilości gazów cieplarnianych emitowanych do atmosfery.

Unia Europejska na pomoc na przejście na gospodarkę o obiegu zamkniętym ma zamiar przeznaczyć kilka miliardów euro. Ponad 5 mld będzie przeznaczone na inwestycję w gospodarkę odpadami, a około 650 mln euro UE wyda na krajowe inwestycje niezbędne do wprowadzenia gospodarki o obiegu zamkniętych oraz na realizację programu Horyzont 2020. Jest to unijny program finansowy skupiający swe działania wokół badań naukowych oraz wprowadzania innowacji.

Pakiet odpadowy – Unia Europejska 

Podstawą do poprawnego wdrożenia Gospodarki o obiegu zamkniętym w krajach UE jest wprowadzenie konkretnych regulacji dotyczących przetwarzania i składowania odpadów. W ubiegłym roku Parlament Europejski przyjął Pakiet Odpadowy. W jego skład wchodzą:

• 4 sprawozdania,
• 6 dyrektyw.

Wskazano w nich jasno minimalne pułapy recyklingowe dla odpadów komunalnych na konkretne lata (odpady komunalne to te, które pochodzą z gospodarstw domowych oraz z przedsiębiorstw). Zgodnie z ustaleniami Unijnymi poddane recyklingowi musi być do:

• 2025 roku – minimum 55% odpadów komunalnych,
• 2030 roku – co najmniej 60%,
• 2035 roku – minimum 65%,
• 2040 roku – aż 70% odpadów.

Co więcej – jeszcze bardziej restrykcyjne normy Unia Europejska wskazała dla przetwarzania papieru i tektury, tworzyw sztucznych, szkła, drewna oraz metalu.

Unia Europejska – pakiet GOZ 

Unia Europejska przyjęła cały pakiet propozycji legislacyjnych, które mają doprowadzić do upowszechnienia modelu GOZ, czyli właśnie gospodarki obiegu zamkniętego. Zalecenia mają wpłynąć na:

• opracowanie specjalnych norm jakości, które pozwolą na powtórne wykorzystanie surowca,
• projektowanie takie, by dany produkt dało się naprawić/przetworzyć,
• zmniejszenie ilości odpadów morskich,
• ograniczenie marnotrawstwa (szczególnie na rynku gastronomicznym).

Komisja Europejska chce się skupiać głównie na pomocy tym sektorom gospodarki, które najbardziej potrzebują zmian. W swojej ocenie KE wyróżnia kilka obszarów, którym może być szczególnie trudno przystosować się do wymagań gospodarki o obiegu zamkniętym. Problematyczne dziedziny to:

• odpady spożywcze,
• biomasa,
• bioprodukty,
• odpady spożywcze,
• tworzywa sztuczne,
• surowce krytyczne.

Na nich to szczególnie mają koncentrować się działania zmierzające do wyeliminowania w Polsce modelu gospodarki linearnej.

Źródło:

https://www.mpit.gov.pl/strony/zadania/reindustrializacja-gospodarki/zrownowazony-rozwoj-gospodarczy/gospodarka-o-obiegu-zamknietym/