Polityka kredytowa banku – co to jest?

Każdy bank opracowuje własną politykę i co o istotne – nie ujawnia jej opinii publicznej, traktując jako tajemnicę przedsiębiorstwa. Polityka kredytowa banku czyni każdą instytucję finansową indywidualnym i wyjątkowym bytem gospodarczym. Dzięki rozbieżnościom w zakresie prowadzonej:

• działalności,
• oferty,
• procedur oceny ryzyka inwestycyjnego,
• warunków nawiązywania umów z klientami

banki komercyjne działające na polskim rynku finansowym różnią się między sobą. A dzięki tymże różnicom każdy konsument ma możliwość wybrania takiej oferty, jaka w jego przypadku mogłaby okazać się najkorzystniejsza. Na tym polega wolny rynek bankowy. 

Jedne banki zajmują się głównie klientami biznesowymi, inne drobnymi produktami konsumpcyjnymi, a jeszcze kolejne – kredytami hipotecznymi czy leasingiem. Od indywidualnej polityki banku zależy także cennik usług, a właściwie marża pobierana od każdego oferowanego produktu. Banki różnią się od siebie również w zakresie sposobu przeprowadzania oceny zdolności i ryzyka kredytowego.

Strategie polityki kredytowej, w przypadku banków posiadające bardziej dopracowaną nazwę: „polityki kredytowe banków”, silnie różnią się od siebie. Można właściwie postawić tezę, że ile przedsiębiorstw, tyle polityk kredytowych. Jednak istotą każdej nauki, w tym ekonomii i bankowości, jest przecież dążenie do uproszczeń. Dlatego właśnie współczesna wiedza umożliwia rozróżnienie trzech podstawowych (i bardzo ogólnikowych) rodzajów strategii polityki kredytowej. 

Pierwszy z nich określany jest mianem strategii konserwatywnej. Polega ona na celowym dążeniu do niemal całkowitego wyeliminowania ryzyka inwestycyjnego, które w przypadku banków istnieje przy niemal każdym udzielanym kredycie czy pożyczce, np. pożyczce online. Banki wdrażające konserwatywną politykę kredytową przeprowadzają restrykcyjną i bezlitosną procedurę analizy każdego wniosku kredytowego. W przypadku opóźnień w spłacie stosunkowo szybko, bo już po wysłaniu kilku pierwszych monitów do dłużnika, decydują się na zerwanie umowy lub odsprzedanie wierzytelności innemu podmiotowi (tzw. cesja). 

Banków takich jest niewiele, lecz w przypadku prywatnych instytucji pożyczkowych udzielających zobowiązań, takich jak pożyczki na dowód, można wybierać dowoli. Tego typu politykę nazywamy strategią agresywną. Warto dodać, iż instytucje stosujące agresywną politykę rekompensują sobie wysokie ryzyko inwestycji wysoką marżą i kosztami dodatkowymi. 

Trzecią strategią, występującą w przypadku największej liczby polskich banków i stanowiącą niejako „złoty środek”, jest strategia umiarkowana. Banki stosujące umiarkowaną politykę kredytową indywidualnie podchodzą do kwestii oceny ryzyka inwestycyjnego. Przestrzegają stosunkowo elastycznych kryteriów wyboru klientów i w zależności od oceny jego wypłacalności różnicują jednostkowe ceny oferowanych produktów. Im większe ryzyko, tym przykładowo wyższa marża udzielanego kredytu.

Każdy bank samodzielnie ustanawia swoją politykę kredytową. Zarząd instytucji może więc wybrać, czy przyjęta strategia będzie:

• konserwatywna,
• agresywna (liberalna),
• umiarkowana.

Władze banku mogą także określić marżę dla poszczególnych produktów, zakres oferowanych usług i ogólny target (nacisk na klienta indywidualnego bądź biznesowego). Wszystko to w zależności od indywidualnych preferencji, zachwiań rynkowych i poziomu gospodarki. 

Oczywiście, mogą one zdecydować, jak bardzo restrykcyjne będą zasady stosowane przez nie w przypadku analizy ryzyka kredytowego. Jednak nie mają możliwości ustanowienia bardzo wysokich odsetek dla swych produktów czy zrezygnowania z jakichkolwiek sposobów weryfikacji wiarygodności konsumenckiej klienta. Wynika to bowiem z przepisów prawnych i odgórnych regulacji rynkowych. W przeciwieństwie do firm pozabankowych, żaden bank nie udzieli pożyczki bez BIK.

Organy ustawodawcze – nie tylko szczebla krajowego, lecz także unijnego – stale uszczelniają i nowelizują przepisy w zakresie prawa bankowego. Banki muszą stosować się do tychże regulacji, albowiem stanowią one filar całego rynku finansowego, a upadek każdego z nich wiązałby się z problemami szeregu innych przedsiębiorstw i instytucji. Podsumowując: choć banki mają ogromną swobodę w kwestii nakreślania własnej polityki kredytowej, muszą one zachowywać standardy prawne określone przez ustawodawcę. 

Przykładem zmiany polityki bankowej jest kwestia wkładu własnego przy kredycie hipotecznym. Jeszcze w pierwszej dekadzie XXI wieku banki nie wymagały czegoś takiego, jak wkład własny. Odkąd jednak Komisja Nadzoru Finansowego wydała ogólnorynkową Rekomendację S, instytucje zmieniły swą politykę i zaczęły wymagać uiszczenia na poczet inwestycji środków pieniężnych w odpowiedniej kwocie. Obecnie jest to 20% kwoty kredytu (10% przy dodatkowym ubezpieczeniu). Z tego powodu wiele osób decyduje się na zaciągnięcie zobowiązania w formie kredytu na wkład własny.

Inna zmiana, która wynika z działalności Komisji Nadzoru Finansowego, dotyczy kwestii stałej stopy oprocentowania dla kredytów hipotecznych. Trzeci przykład zmian w zakresie polityki kredytowej banków wynika bezpośrednio z ustawodawstwa. Ustawa o kredycie hipotecznym, która weszła w życie pod koniec lipca 2017 roku, zmusiła banki do odejścia od prowizji pobieranych w przypadku wcześniejszej spłaty kredytów hipotecznych. Obecnie banki nie mają prawa pobrać jakiejkolwiek opłaty w związku z przedterminowym spłaceniem kredytu mieszkaniowego, o ile od chwili uruchomienia kredytu minęły conajmniej 3 lata. Wcześniej instytucje robiły to nad wyraz chętnie, żerując tym samym na swych klientach.