Reparacje wojenne od Niemiec – ile miałyby wynosić?

Reparacje wojenne od Niemiec – ile miałyby wynosić?

author
Halszka Gronek
03 marca 2020
Ekspertka finansowa na zadluzenia.com, ukończyła dziennikarstwo i socjologię na Uniwersytecie Gdańskim. Autorka kompendiów wiedzy na temat społecznych aspektów świata finansów i ekonomii.

Temat reparacji wojennych od Niemiec wraca do krajowego dyskursu medialnego jak bumerang. Przez wiele lat sądzono, iż na skutek oświadczeń podpisanych przez polski rząd w 1953 roku nie ma możliwości odzyskania należnego odszkodowania od okupanta z czasów II wojny światowej. Jednak środowisko zgromadzone wokół partii PiS od miesięcy głosi inne zdanie w tej kwestii. 

Spis treści:

  1. Czym są reparacje wojenne?
  2. Reparacje wojenne od Niemiec
  3. Walka o reparacje po II wojnie światowej
  4. Kwota reparacji wojennych od Niemiec
  5. Walka o reparacje wojenne w 2019 roku
  6. Reparacje wojenne od Niemiec - podsumowanie
Zwiń spis treści

Czym są reparacje wojenne?

Nazwa „reparacje” pochodzi od łacińskiego czasownika „reparare” znaczącego mniej więcej tyle, co „odzyskiwać” lub po prostu „reperować”. W połączeniu z przydawką „wojenne” reparacje oznaczają działania naprawcze podjęte ze względu na straty wojenne.

W obecnym użyciu reparacjami wojennymi nazywa się rekompensaty finansowe wypłacane na pokrycie strat i szkód spowodowanych działaniami wojennymi. W tym znaczeniu reparacje wypłacają napastnicy na rzecz zaatakowanej strony konfliktu. 

Pierwszym znanym nam dokumentem prawnym, który regulował kwestię wypłacania reparacji wojennych, był traktat z Konwencji haskiej z 1907 roku. Z jego postanowień wynikało, iż każdy, kto złamie przepisy prawa dotyczącego konfliktów zbrojnych, mających wpływ także na kredyty, będzie zmuszony do wypłaty reparacji. Konieczne było udowodnienie faktu poniesienia przez stronę zaatakowaną strat i szkód spowodowanych działaniami wojennymi. Co więcej, reparacje wypłacane mogły być jedynie zaatakowanej stronie konfliktu w przypadku jej zwycięstwa bądź korzystnego dla niej rozejmu.

Dziś reparacje wojenne nie podlegają restrykcyjnym i nieco już przestarzałym przepisom z czasów Konwencji haskiej. Kwestię tę reguluje szereg innych aktów prawa międzynarodowego. Przykładowo po I wojnie światowej podstawą wypłacania reparacji wojennych dla poszkodowanych stron konfliktu stał się traktat wersalski. Natomiast po zakończeniu II wojny światowej owa kwestia poruszona została w postanowieniach z konfederacji jałtańskiej i poczdamskiej oraz z pokoju paryskiego. 

Reparacje wojenne od Niemiec

Nie da się ukryć, iż w czasie II wojny światowej Polska, spośród wszystkich krajów zaatakowanych, odniosła największe szkody. Mowa tu zarówno o startach biologicznych (zginęło około 22% mieszkańców kraju), jak i materialne (te wyniosły 626 dolarów w przeliczeniu na jednego mieszkańca).

Według materiałów przedstawionych na Międzynarodowej Konferencji Reparacyjnej w Paryżu w 1946 roku straty rzeczowe w Polsce wyniosły łącznie aż 16,9 mld dolarów.

Polska zmuszona została (naciskami mocarstw) do odstąpienia Związkowi Radzieckiemu aż 48% swojego terytorium (178 000 km² na Wschodzie kraju). Zniszczono ponad 50% infrastruktury kolejowej i 55% majątku ośrodków służby zdrowia, a do tego wycięto blisko 400 000 tysięcy hektarów lasu i zaprzepaszczono blisko 90% przemysłu miejskiego. 

W wyniku ataku zbrojnego na Polskę i trwającej na jego skutek blisko 6-letniej wojny światowej, około 43% dóbr kulturalnych Rzeczypospolitej zostało całkowicie i nieodwracalnie zniszczonych.

Zadaniem ekspertów większość powstałych strat była skutkiem okupacji niemieckiej (w drugiej kolejności do odpowiedzialności pociągano władze ZSRR). Z tego względu Niemcy stały się krajem, od którego pokrzywdzone strony konfliktu, w tym także Polska, zażądały wypłaty reparacji.  Wraz z podpisaniem przez agresora bezwarunkowej kapitulacji Niemcy przyjęli na siebie ciężar odpowiedzialności i poddali się wszelkim ustaleniom pokojowym. O nich w dalszej części artykułu.

Walka o reparacje po II wojnie światowej

O tym, że rząd Niemiec zostanie obciążony reparacjami wojennymi, zdecydowano jeszcze przed zakończeniem wojny, na konferencji jałtańskiej, a więc de facto przed samym podpisaniem przez agresora bezwarunkowej kapitulacji. Co kluczowe, to właśnie podczas spotkania Wielkiej Trójki w Jałcie podjęto pierwszą decyzję dotyczącą zasądzenia reparacji wojennych na rzecz Polski.

Walutą wypłaty odszkodowania miała być ziemia. Za utratę Kresów Wschodnich Polska miała otrzymać:

  • ziemie Lubuską,
  • Pomorze Zachodnie,
  • Prusy Wschodnie,
  • Śląsk,
  • Wolne Miasto Gdańsk.

Kolejne ważne postanowienia zapadły na przełomie lipca i sierpnia 1945 roku, podczas konfederacji poczdamskiej. Podczas trwającej kilkanaście dni debaty ostatecznie obarczono Niemcy odpowiedzialnością za wywołanie II wojny światowej. Padła decyzja o tym, by na agresora nałożyć obowiązek częściowego naprawienia szkód i pokrycia strat. Spłaty reparacji (zasądzonej głównie w naturze) dopilnować miała Międzysojusznicza Komisja Odszkodowań w Moskwie. Do Polski miało trafić 15% wszystkich środków reparacyjnych. Dysponentem funduszy był ZSRR.

W lutym 1947 roku doszło do podpisania tak zwanego pokoju paryskiego, podczas którego ustalono wysokość reparacji, które miały zapłacić państwa współpracujące podczas II wojny światowej z III Rzeszą.

Jednym z takich krajów była Finlandia. Kolejną cegiełką odbudowy Europy był amerykański Plan Marshalla, do którego – mimo chęci – Polski rząd nie mógł przystąpić z powodu decyzji zwierzchnika Józefa Stalina. Z tego samego względu, a więc de facto z powodu przymusu ze strony władzy ZSRR, Polska w 1953 roku zrzekła się reparacji wojennych od Niemiec. 

Kwota reparacji wojennych od Niemiec

Zaraz po zakończeniu II wojny światowej Biuro Odszkodowań Wojennych działające przy Prezydium Rady Ministrów oszacowało wartość strat wojennych Polski powstałych w wyniku okupacji niemieckiej na kwotę aż 248 miliardów złotych (przedwojennych). Biorąc pod uwagę ówczesny kurs mowa była aż o 50 miliardach dolarów amerykańskich. Dziś, należy biorąc pod uwagę zmiany w obrębie siły nabywczej pieniądza.

Obecnie kwota ta szacowana jest na około 800 miliardów dolarów amerykańskich.

Inne wyliczenia ogłosili eksperci III Rzeczypospolitej polskiej. Rok po pierwszych częściowo demokratycznych wyborach w Polsce podano do opinii publicznej, że straty wojenne poniosło ponad 13 mln polskich obywateli, w wyniku czego poszkodowanym (ich spadkobiercom) należy się 285 mld dolarów odszkodowania. Warto jednak doprecyzować, że powyższa kwota dotyczy jedynie strat spowodowanych zniszczeniami i grabieżami. Eksperci nie uwzględnili szkód wynikających z oczywistej eksploatacji polskiej gospodarki przez okupantów podczas trwania II wojny światowej.

 

Znany ze swej krytycznej postawy wobec braku odzyskanych reparacji wojennych Grzegorz Kostrzewa-Zorbas, polski politolog i dyplomata, jest zdania, iż Polska ma dziś prawo żądać od Niemiec 3 bilionów złotych.

Na dodatek jego wyliczenia obejmują skumulowaną inflację, nie uwzględniając przy tym oprocentowania za zwłokę w wypłacie należności. Najbardziej zagorzali zwolennicy odzyskania pieniędzy od agresora wojennego podają dziś, że kwota, która byłaby w stanie pokryć wszystkie materialne straty Polski wywołane okupacją, to nawet 25 bilionów złotych.

Walka o reparacje wojenne w 2019 roku

Temat zrzeknięcia się przez Polskę reparacji wojennych od Niemiec w 1953 roku wraca do krajowego dyskursu medialnego jak bumerang. Eksperci są w tej kwestii podzieleni. Część z nich uważa, że decyzja sprzed blisko 60 lat jest niepodważalna i nieodwracalna – zwłaszcza, odkąd w 2004 roku oficjalnie potwierdził ją gabinet Marka Belki. Jednak w ostatnich latach coraz więcej osób publicznych zaczyna podważać opinię Belki i coraz częściej słychać głosy na temat tego, że decyzji podejmowanych pod przymusem ZSRR nie można honorować. 

Problem braku pełnej wypłaty odszkodowania dla Polski wrócił do debaty publicznej po konwencji PiS w 2017 roku. Wtedy to właśnie prezes PiS, Jarosław Kaczyński, stwierdził, że ”Polska się nigdy nie zrzekła tych odszkodowań”. Dodał: „Ci, którzy tak sądzą, są w błędzie”. Nowe światło na sprawę rzucają także także doniesienia dyplomatów, jakoby w siedzibie ONZ brakowało kompletu dokumentów w sprawie zrzeknięcia się przez Polskę pełnych reparacji w 1953 roku. Obecne są dowody w sprawie odmowy odszkodowania od NRD, a nie od całych Niemiec.

Reparacje wojenne od Niemiec - podsumowanie

Najważniejsze informacje:

  • Nazwa „reparacje” pochodzi od łacińskiego czasownika „reparare” znaczącego mniej więcej tyle, co „odzyskiwać” lub po prostu „reperować”.
  • W obecnym użyciu reparacjami wojennymi nazywa się rekompensaty finansowe wypłacane na pokrycie strat i szkód spowodowanych działaniami wojennymi.
  • Reparacje wojenne wypłacają napastnicy na rzecz zaatakowanej strony konfliktu. Reparacje wypłacane mogły być jedynie zaatakowanej stronie konfliktu w przypadku jej zwycięstwa bądź korzystnego dla niej rozejmu.
  • Większość strat powstałych w Polsce podczas II wojny światowej była skutkiem okupacji niemieckiej. Z tego względu Niemcy stały się krajem, od którego pokrzywdzone strony konfliktu, w tym także Polska, zażądały wypłaty reparacji.   
  • Z powodu przymusu ze strony władzy ZSRR Polska w 1953 roku zrzekła się reparacji wojennych od Niemiec.
  • Część ekspertów uważa, że domowa przyjęcia reparacji z 1953 roku jest niepodważalna i nieodwracalna – zwłaszcza, odkąd w 2004 roku oficjalnie potwierdził ją gabinet Marka Belki.
  • Jednak w ostatnich latach coraz więcej osób publicznych, zwłaszcza ze środowiska Prawa i Sprawiedliwości, zaczyna postulować, iż decyzji podejmowanych pod przymusem ZSRR nie można honorować, wobec czego reparacje powinny zostać wypłacone.
  • Nowe światło na sprawę reparacji wojennych od Niemiec rzucają także także doniesienia dyplomatów, jakoby w siedzibie ONZ brakowało kompletu dokumentów w sprawie zrzeknięcia się przez Polskę pełnych reparacji w 1953 roku.
  • Zaraz po zakończeniu II wojny światowej Biuro Odszkodowań Wojennych działające przy Prezydium Rady Ministrów oszacowało wartość strat wojennych Polski powstałych w wyniku okupacji niemieckiej na kwotę aż 248 miliardów złotych (przedwojennych).
  • Po uwzględnieniu zmian w obrębie siły nabywczej pieniądza wartość reparacji dla Polski szacowana jest na kwotę 3 bilionów złotych. Uwzględniając do tego odsetki za opóźnienie w spłacie należności, kwota może sięgać nawet 25 bilionów złotych.
author
Halszka Gronek
Ekspertka finansowa na zadluzenia.com, ukończyła dziennikarstwo i socjologię na Uniwersytecie Gdańskim. Autorka kompendiów wiedzy na temat społecznych aspektów świata finansów i ekonomii.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

Podobne artykuły

Alior Bank w Lidzbarku Warmińskim

Alior Bank to jeden z największych banków detalicznych w Polsce. Sprawdzamy placówki i oddziały w Lidzbarku Warmińskim – zapoznaj się z godzinami otwarcia, danymi kontaktowymi i opiniami.

author
Aleksandra Gościnna
05 czerwca 2019
Ekspertka finansowa, magister Uniwersytetu Gdańskiego i absolwentka studiów podyplomowych na UW. W latach 2021-2023 redaktor naczelny zadluzenia.com. Specjalistka ds. e-marketingu i promocji online.

Lombardy w Piasecznie

W Piasecznie osoby zainteresowane usługami świadczonymi przez lombardy, mogą skorzystać z trzech takich placówek w swoim mieście. W naszym artykule sprawdzisz, jakie są ich aktualne godziny otwarcia, dane kontaktowe oraz adresy.

author
Patryk Byczek
13 stycznia 2023
Ekspert finansowy, z zadluzenia.com związany od 2015 roku. Absolwent Uniwersytetu Gdańskiego. Redaktor naczelny portalu, specjalizuje się w analizie produktów finansowych, promocji bankowych i recenzowaniu kredytów.

Kredyt hipoteczny – raty stałe czy malejące?

Kredyt hipoteczny jest zobowiązaniem na długie lata. Każdy, kto stara się o przyznanie kredytu hipotecznego, powinien zdawać sobie sprawę z tego, iż na całkowity koszt kredytu nie składają się jedynie oprocentowanie i prowizja, lecz także szereg innych opłat i wariantów oferty. Zanim podejmiemy decyzje o jego zaciągnięciu, warto przekalkulować wszystkie dostępne oferty kredytowe. Jednym z dylematów z pewnością będzie wybór formy spłaty – o ratach stałych lub malejących.

author
Halszka Gronek
13 sierpnia 2018
Ekspertka finansowa na zadluzenia.com, ukończyła dziennikarstwo i socjologię na Uniwersytecie Gdańskim. Autorka kompendiów wiedzy na temat społecznych aspektów świata finansów i ekonomii.

BNP Paribas udzielił wsparcia Cyfrowemu Polsatowi

BNP Paribas poinformował w komunikacie prasowym, że wcielił się w rolę doradcy finansowego spółki Cyfrowy Polsat S.A. podczas transakcji sprzedaży pakietu udziałów Polkomtel Infrastruktura sp. z o.o. na rzecz Cellnex Telecom. Sprawdzamy szczegóły.

author
Patryk Byczek
04 marca 2021
Ekspert finansowy, z zadluzenia.com związany od 2015 roku. Absolwent Uniwersytetu Gdańskiego. Redaktor naczelny portalu, specjalizuje się w analizie produktów finansowych, promocji bankowych i recenzowaniu kredytów.

Chwilówki Rawicz

Nie wiesz, która pożyczka chwilówka w Rawiczu jest najlepiej dopasowana do Twoich potrzeb? Sprawdź zatem nasze zestawienie.  Wszystkie prezentowane poniżej oferty dostępne są przez Internet. Pożyczyć można nawet 15 000 zł.

author
Patryk Byczek
08 kwietnia 2022
Ekspert finansowy, z zadluzenia.com związany od 2015 roku. Absolwent Uniwersytetu Gdańskiego. Redaktor naczelny portalu, specjalizuje się w analizie produktów finansowych, promocji bankowych i recenzowaniu kredytów.

Jak zamknąć konto w EnveloBanku?

Jeżeli jesteśmy niezadowoleni z konta lub po prostu znaleźliśmy dla siebie lepszą ofertę, możemy w każdej chwili zrezygnować z posiadanego dotychczas rachunku bankowego. Sprawdzamy, jakie są możliwości zamknięcia konta w EnveloBanku.

author
Dominika Byczek
08 września 2018
Ekspertka finansowa, redaktorka, magister Uniwersytetu Gdańskiego. Z zadluzenia.com związana od 2014 roku, redaktor naczelna portalu do 2020 roku. Specjalizuje się w tworzeniu poradników finansowych.
Porównaj