Dla wielu osób pojęcia takie jak „bank” i „parabank” zdają się mieć synonimiczne znaczenia. I choć rzeczywiście oba te podmioty prowadzą podobne działalności, podlegają odrębnym przepisom i udzielają produktów na nieco innych warunkach. Sprawdziliśmy więc, na czym dokładnie polega różnica między bankiem a parabankiem.

Autor: Halszka Gronek
Dodano: 14.11.2018
Udostępnij:

Użytkownicy polskiego rynku finansowego nie zawsze zdają sobie sprawę z tego, jakie podmiotowości mają dane instytucje pożyczkowe i co wynika z ich prawnego ukonstytuowania.

Nawet jeśli większość z nas podświadomie wyczuwa granicę między bankiem a prywatnym parabankiem, niewielu potrafi wskazać, jakie różnice dzielą oba te podmioty od siebie i co owe podziały oznaczają w praktyce.

W naszym artykule postaramy się wskazać, co tak naprawdę odróżnia banki od ich prywatnych odpowiedników. Pokażemy także, czym charakteryzują się produkty oferowane przez obie te instytucje i wedle jakich przepisów prawnych są one skonstruowane.

Spis treści:
1. Wszystko o instytucji banku.
2. Rola banku i system bankowy w Polsce.
3. Banki – postawa prawna.
4. Wszystko o parabanku.
5. Działanie parabanków w Polsce.
6. Różnice między bankiem a parabankiem.

 

WSZYSTKO O INSTYTUCJI BANKU

Bank jest podmiotem prawnym, który na podstawie odpowiednich zezwoleń i regulacji prowadzi działalność gospodarczą w branży finansowej. Do jednych z najbardziej rozpoznawalnych produktów oferowanych przez bank zalicza się m.in. kredyt, rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy, lokatę czy konto oszczędnościowe.

Można powiedzieć, że bank jest instytucją pośredniczącą między podmiotami dysponującymi nadwyżkami kapitału (czyli tymi, który tworzą podaż), a podmiotami potrzebującymi kapitału (czyli tymi, który kreują popyt). Dzięki tej swoistej mediacji banku przeprowadzane są niezliczone transakcje kapitałowe, dzięki którym polski rynek finansowy wciąż aktywnie funkcjonuje.

Sam termin „bank” wywodzi się od francuskiego „banque” i włoskiego „banco” odnoszących się do stołów, przy których renesansowi handlarze i złotnicy przeprowadzali swoiste transakcje między zainteresowanymi klientami. Idea banku zrodziła się jednak znacznie szybciej, niż w XIV wieku. Korzeni współczesnej bankowości doszukiwać się można w starożytnych kulturach – zwłaszcza Mezopotamii i semickiej Babilonii.
 

ROLA BANKU I SYSTEM BANKOWY W POLSCE

Polski system bankowy, czyli całokształt działających na krajowym rynku instytucji bankowych, oparty jest na klasycznym modelu organizacyjnym, czyli na dwuszczeblowym systemie bankowym. W jego skład wchodzą poszczególne banki komercyjne (operacyjne), a także jeden bank centralny, tzw. „bank banków”, który nie zajmuje się obsługą osób prywatnych, lecz emisją znaków pieniężnych, obsługą budżetu państwa i kontrolą publicznego sektora bankowego.

Banki są na tyle istotnym elementem całej gospodarki, że zalicza się je do prestiżowego grona instytucji zaufania publicznego. Wynika to z faktu, że w ramach prowadzonej przez banki działalności podmioty te dysponują i zarządzają środkami powierzonymi im przez Klientów. Co istotne jednak, każdy bank objęty jest gwarancją depozytów – oznacza to, że w przypadku osiągnięcia przez bank niewypłacalności Bankowy Fundusz Gwarancyjny zapewni Klientom danej instytucji zwrot ulokowanej w banku gotówki.

Nad polskim systemem bankowym już od blisko 10 lat pieczę sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego – jeden z najważniejszych organów kontroli polskiego rynku finansowego, a zarazem centralny organ administracji rządowej.  Tak silna i szczelna kontrola nad bankami świadczy o powadze tychże instytucji i o randze, jaką pełnią one na ogólnoświatowym rynku finansowym.

 

BANKI – PODSTAWA PRAWNA

Banki podlegają specjalnym przepisom i regulacjom prawnym dedykowanym jedynie tejże określonej grupie instytucji. Aktem prawnym, jaki reguluje kwestię banków i ich funkcjonowania na polskim rynku finansowym, jest Ustawa z dnia 29. sierpnia 1997 roku – Prawo Bankowe.

Dokument ten wszedł w życie wraz z początkiem 1998 roku, a jego treść odnaleźć można w Dzienniku Ustaw nr 140 na rok 1997, pod pozycją 939. Podstawowe założenia opisane w omawianej ustawie brzmią następująco:

Ustawa z dnia 29. sierpnia 1997 roku
Prawo Bankowe

Rozdział I
Przepisy ogólne

Art. 2 

Bank jest osobą prawną utworzoną zgodnie z przepisami ustaw, działającą na podstawie zezwoleń uprawniających do wykonywania czynności bankowych obciążających ryzykiem środki powierzone pod jakimkolwiek tytułem zwrotnym.

Przypadki, w jakich możliwe jest korzystanie z terminu „bank”, uregulowane zostały następująco:

Ustawa z dnia 29. sierpnia 1997 roku
Prawo Bankowe

Rozdział I
Przepisy ogólne

Art. 3 

Wyrazy „bank” lub „kasa” mogą być używane w nazwie oraz dla określenia działalności lub reklamy wyłącznie banku w rozumieniu art. 2 [treść przytoczona powyżej – przyp. red.], z tym że:
1) nie dotyczy to jednostek organizacyjnych używających wyrazów „bank” lub „kasa”, z których działalności jednoznacznie wynika, że jednostki te nie wykonują czynności bankowych;
2) wyraz „kasa” może być także używany w nazwie oraz do określenia działalności lub reklamy jednostki organizacyjnej, która na podstawie odrębnej ustawy gromadzi oszczędności oraz udziela pożyczek pieniężnych osobom fizycznym zrzeszonym w tej jednostce.

Sposób sprawowania kontroli nad polskimi bankami, a także kwestia nadzorczej roli KNF-u uregulowane zostały na mocy Ustawy z dnia 21. lipca 2006 roku o nadzorze nad rynkiem finansowym. Dokument ten znajduje się w Dzienniku Ustaw nr 157 na rok 2006, pod pozycją 1119.

Podstawowe kwestie dotyczące nadzoru nad bankami w Polsce określone zostały następująco:

Ustawa z dnia 21. lipca 2006 roku
o nadzorze nad rynkiem finansowym

Rozdział I
Przepisy ogólne

Art. 1

Ust. 2

Nadzór nad rynkiem finansowym obejmuje:
1) nadzór bankowy, sprawowany zgodnie z przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia
1997 r. – Prawo bankowe […], ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o Narodowym Banku Polskim […], ustawy z dnia 7 grudnia 2000 r. o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających […] oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych i firm inwestycyjnych […].

Rozdział II
Organizacja nadzoru nad rynkiem finansowym

Art. 3

1. Tworzy się Komisję Nadzoru Finansowego, zwaną dalej „Komisją”.
2. Komisja jest organem właściwym w sprawach nadzoru nad rynkiem finansowym.
3. Nadzór nad działalnością Komisji sprawuje Prezes Rady Ministrów.

 

WSZYSTKO O PARABANKU

Według słownika PWN przedrostek „para-” jest pierwszym członem wyrazów złożonych i oznacza tyle, co „niby” lub „prawie”. Taka nadwyżka znaczeniowa w przypadku terminu „bank” sugeruje więc, że „parabank” jest jedynie „niby-bankiem” czy też „prawie-bankiem” – instytucją, jaka podobna jest do swego wzorca, lecz z pewnością nie jest jego pełnoprawnym substytutem.

Parabanki, w przeciwieństwie do szczelnie uregulowanych instytucji banków, to prywatne firmy działające na podstawie Kodeksu cywilnego – a nie, tak jak w przypadku banków, na podstawie Ustawa z dnia 29. sierpnia 1997 roku – Prawo Bankowe.

Co równie istotne, prywatne instytucje pożyczkowe nie podlegają centralnej i jednolitej kontroli prowadzonej przez jeden z organów administracji rządowej – Komisję Nadzoru Finansowego. Nad standardami współczesnego rynku parabanków czuwa Polski Związek Instytucji Pożyczkowych, jednak działalność tego podmiotu ogranicza się jedynie do promowania jak najlepszych standardów biznesowych oraz do wyróżniania tych parabanków, które stosują się do owych wytycznych.

 

DZIAŁANIE PARABANKÓW W POLSCE

Polskie parabanki funkcjonują według zasady tzw. piramidy finansowej – czyli struktury, w której zysk konkretnego uczestnika jest bezpośrednio uzależniony od wpłat późniejszych uczestników, stojących niejako niżej w tej strukturze.

Oznacza to, że wszystkie oferowane przez parabanki usługi (takie jak chociażby udzielanie pożyczek) wykonywane są z pieniędzy uzyskanych od innych klientów danej firmy. Tego typu schemat jest – zdaniem ekspertów finansowych -niestabilny, a co za tym idzie – niekorzystny dla uczestników.

Co równie istotne, wiele prywatnych firmy pożyczkowych należy do tzw. szarej strefy równoległych systemów bankowych [ang. shadow banking], czyli do tego obszaru bankowości, jaki charakteryzuje się podwyższonym poziomem ryzyka i brakiem zabezpieczenia wpłaconych przez klientów środków na wypadek ewentualnego bankructwa firmy.

Warto także dodać, że działające na polskim rynku parabanki zajmują się jedynie tzw. instrumentami dłużnymi. Oznacza to, że zakres oferowanych przez owe instytucje usług ogranicza się do udzielania pożyczek na rzecz konsumenta. Firmy pożyczkowe nie mają w swej ofercie takich produktów, które pozwoliłyby klientom zarobić lub po prostu ulokować swe środki w bezpiecznym miejscu. Lokaty, konta oszczędnościowe czy rachunki (ROR) dostępne są jedynie w bankach.

 

RÓŻNICE MIĘDZY BANKIEM A PARABANKIEM

W tej części artykułu przedstawimy wszystkie najważniejsze różnice, jakie dzielą banki i prywatne instytucje pożyczkowe. Zebrane informacje pozwolą każdemu konsumentowi samodzielnie zadecydować, której instytucji zaufa i na jaką ofertę się skusi.

1) Podstawa prawna 
Jak wspomnieliśmy we wcześniejszej części artykułu, banki podlegają innym regulacjom prawnym, co prywatne instytucje pożyczkowe.

Aktem prawnym, jaki reguluje kwestię banków i ich funkcjonowania na polskim rynku finansowym, jest Ustawa z dnia 29. sierpnia 1997 roku – Prawo Bankowe. Z kolei parabanki funkcjonują na mocno uogólnionych zasadach opisanych w Ustawie z dnia 23. kwietnia 1964 roku – Kodeks Cywilny.

Taka rozdzielność podstaw prawnych jednoznacznie sugeruje, że produkty i usługi oferowane przez obie te instytucje będą podlegać odrębnym regulacjom, a a ich charakterystyka okaże się zupełnie różna.


2) Kontrola i nadzór
Prywatne instytucje pożyczkowe nie podlegają – tak jak polskie banki – centralnej i jednolitej kontroli prowadzonej przez jeden z czołowych organów administracji rządowej. Komisja Nadzoru Finansowego pełni rolę kontrolną jedynie wobec banków komercyjnych (dzięki czemu instytucje te są w oczach konsumentów stabilne i godne zaufania publicznego).

Nad standardami współczesnego rynku parabanków czuwa natomist Polski Związek Instytucji Pożyczkowych, jednak działalność tego podmiotu ogranicza się do promowania jak najlepszych standardów biznesowych oraz do wyróżniania tych parabanków, które stosują się do owych wytycznych.

Gwarancja depozytów
Każdy polski bank komercyjny objęty jest gwarancją depozytów. Oznacza to, że w przypadku osiągnięcia przez bank niewypłacalności Bankowy Fundusz Gwarancyjny zapewni Klientom danej instytucji zwrot ulokowanej w banku gotówki.

W przypadku parabanków sprawa ta wygląda nieco inaczej. Wiele prywatnych firm pożyczkowych należy bowiem do tzw. szarej strefy równoległych systemów bankowych [ang. shadow banking], czyli do tego obszaru bankowości, jaki charakteryzuje się podwyższonym poziomem ryzyka i brakiem zabezpieczenia wpłaconych przez klientów środków na wypadek ewentualnego bankructwa firmy.

3) Sposób pozyskiwania środków
Bank jest instytucją pośredniczącą między podmiotami dysponującymi nadwyżkami kapitału (czyli tymi, który tworzą podaż), a podmiotami potrzebującymi kapitału (czyli tymi, który kreują popyt).
Dzięki tej swoistej mediacji banku przeprowadzane są niezliczone transakcje kapitałowe, w których uczestniczyć mogą zarówno ci, którzy chcą ulokować swe oszczędności w bezpiecznym miejscu, jak i ci, którym chwilowo brakuje pieniędzy i którzy potrzebują zastrzyku gotówki.

Parabanki natomiast funkcjonują według innej zasady. Mowa o tzw. Piramidzie finansowej – czyli strukturze, w której obsługa konkretnego uczestnika jest bezpośrednio uzależniona od wpłat późniejszych uczestników, stojących niejako niżej w tej piramidalnej strukturze.

Oznacza to, że wszystkie oferowane przez parabanki usługi (takie jak chociażby udzielanie pożyczek) wykonywane są z pieniędzy uzyskanych od innych klientów danej firmy. Tego typu schemat jest – zdaniem ekspertów finansowych -niestabilny, a co za tym idzie – niekorzystny dla uczestników.

4) Oferowane produkty
Sposób pozyskiwania pieniędzy przez poszczególne instytucje determinuje jednakowoż specyfikę oferowanych przez dany podmiot produktów.

Bank, prowadząc swoistą mediację miedzy twórcami popytu a konsumentami kreującymi podaż, umożliwiają dokonanie wielu transakcji kapitałowych, w których uczestniczyć mogą zarówno ci, którzy chcą ulokować swe oszczędności w bezpiecznym miejscu, jak i ci, którym chwilowo brakuje pieniędzy i którzy potrzebują zastrzyku gotówki.

Dlatego w ofercie banków znajdziemy nie tylko pożyczki, lecz także długoterminowe kredyty konsumenckie, lokaty, rachunki oszczędnościowo-rozliczeniowe czy fundusze inwestycyjne.
Parabanki natomiast, funkcjonując według zamkniętego schematu tzw. piramidy finansowej, ograniczają zakres oferowanych przez siebie produktów jedynie do tzw. instrumentów dłużnych, czyli pożyczek.

5) Zaufanie publiczne
Polskie banki są na tyle istotnym elementem całej gospodarki krajowej, że zalicza się je do prestiżowego grona instytucji zaufania publicznego.

Jednym z najważniejszych czynników, które wpłynęły na ukształtowanie tak pozytywnego wizerunku banków, jest fakt, iż nad polskim systemem bankowym już od blisko 10 lat pieczę sprawuje Komisja Nadzoru Finansowego – centralny organ administracji rządowej. Silna, jednolita i ogólnopaństwowa kontrola nad bankami świadczy o powadze tychże instytucji i o randze, jaką pełnią one na ogólnoświatowym rynku finansowym.

Prywatne instytucje pożyczkowe nie podlegają jednak tej samej, centralnej i jednolitej kontroli prowadzonej przez Komisję Nadzoru Finansowego. Co równie istotne, wiele polskich parabanków należy do tzw. szarej strefy równoległych systemów bankowych, czyli do tego obszaru bankowości, jaki charakteryzuje się podwyższonym poziomem ryzyka i brakiem zabezpieczenia wpłaconych przez klientów środków na wypadek ewentualnego bankructwa firmy.

Wszystkie te czynniki budują negatywną opinię publiczną wobec prywatnych instytucji pożyczkowych, a co równie ważne – burzą zaufania konsumenckie do oferowanych przez nie usług.

6) Sposób sprawdzania potencjalnych pożyczkobiorców
Banki komercyjne przeprowadzają dogłębną analizę zdolności oraz wiarygodności kredytowej każdej osoby, która zwróci się do nich o finansowe wsparcie.

Zanim bank wypłaci pożyczkę wnioskodawcy, najpierw dokładnie sprawdzi jego historię kredytową, upewni się, jak stabilne jest jego źródło utrzymania i zbada, czy nie był on wcześniej odnotowany na jednej z czarnych list dłużników.

Tak rygorystyczne sposoby analizy konsumenckiej mogą być „nie do przejścia” dla wielu klientów, którym w przeszłości zdarzyło się spóźnić ze spłatą kredytu lub którzy nie mają w oczach banku wystarczająco wysokiej zdolności kredytowej, by uporać się ze spłatą raty (taka sytuacja często spotyka m.in. przedsiębiorców rozliczających się w formie ryczałtu).

Właśnie dla takiej grupy konsumentów dedykowane są pożyczki z parabanków. Instytucje te ograniczają weryfikację zdolności kredytowej oraz wiarygodności konsumenckiej wnioskodawcy do minimum. Wiele z nich nie sprawdza nawet opinii o danym kliencie w bazach BIK i BIG, a dane na temat osiąganych dochodów gromadzi „na słowo” – bez zaświadczeń i pisemnych dowodów.

6) Koszty pożyczki
To, w jaki sposób dana instytucja weryfikuje dane dotyczące zdolności oraz wiarygodności konsumenckiej wnioskodawcy, determinuje jednocześnie, na jakie koszty oferowanych produktów powinni być przygotowani zainteresowani klienci.

Banki, które przeprowadzają dogłębną i rygorystyczną analizę sytuacji materialnej wnioskodawcy, mogą zaoferować swym klientom, wobec których orzeczona została pozytywna decyzja kredytowa, korzystne warunki pożyczki lub kredytu. Wszystko to dlatego, że „pewny” konsument z pewnością spłaci swe zobowiązanie – a tym samym nie narazi banku na ewentualne straty.

Sprawdź, jak obliczyć całkowity koszt kredytu i dowiedz się, czym jest oprocentowanie, wskaźnik RRSO, prowizja oraz marża bankowa. 

W przypadku parabanków sytuacja ta jest zgoła różna. Prywatne instytucje pożyczkowe często oferują swe produkty klientom, którzy z racjonalnego punktu widzenia nie są godnymi zaufania konsumentami. W związku z tym wiele zaciągniętych zobowiązań pozostaje niespłaconych, a parabanki znacznie na tym tracą.

By uchronić się przed ewentualnym bankructwem i niewypłacalnością na wypadek masowego opóźniania się w spłacie zobowiązań przez pożyczkobiorców, parabanki stosują swoisty system amortyzacji, jaki polega na podwyższaniu kosztów udzielanych pożyczek.

Oceń:
1 Gwiazdka2 Gwiazdki3 Gwiazdki4 Gwiazdki5 Gwiazdek
Średnia: 3 / 5, łącznie 2 ocen
Komentarze (2)

Firmy pozyczkowe nie dzialaja jak piramida finansowa. Nie zgadzam sie z tym, przeciez nie pobieraja zadnych pieniedzy przed udzieleniem pożyczki. Korzystaja z kapitalu wlasnego. Rwnie dobrze mozna powiedziec ze bank jest piramida finansowa, bo przeprowadza transkacje pieniezne ze srodkow ulokowanych na lokatach.

nie rozumiem dlsaczego ludzie wciaz korzystaja z parabankow skoro powstaje tyle porównań i poradnikow jak ten.. to juz lepiej od rodziny pozyczyc albo zacisnac pasa przez kilka tygodni