Prawa ciężarnych pracownic – poradnik

Wiele kobiet decyduje się utrzymać swoje stanowisko na czas ciąży. Powodów do tego jest wiele:

• dobre samopoczucie,
• konieczność dorobienia,
• czysta chęć pozostania aktywną zawodowo.

Mając na uwadze fakt, iż ciąża wiąże się ze szczególnymi potrzebami przyszłych matek, ustawodawca wprowadził w życie wiele regulacji, których wypełnienie należy do niezbywalnych obowiązków pracodawców. Dzięki dedykowanym przepisom prawa ciężarne mogą w dalszym ciągu podejmować pracę, bez obawy o zdrowie – zarówno swoje, jak i dziecka, a w późniejszym czasie skorzystać z urlopu wychowawczego.

Jednak w chwili, gdy ciąża stanie się widoczna, zaświadczenie medyczne nie będzie już dłużej konieczne – pracodawca i tak zobowiązany będzie wdrożyć specjalne wytyczne wobec pracownicy. Tym samym zapewni on bezpieczeństwo kobiecie i dziecku, które zatrudniona nosi.

Przez wiele dekad ciężarne pracownice traktowane były jak kłopot. Oczywistym stawał się fakt, iż w najbliższych miesiącach kobieta zrezygnuje z zatrudnienia, a na jej miejsce trzeba będzie znaleźć zastępstwo. Rosnąca świadomość społeczna w zakresie praw kobiet, równouprawnienia, a także – co dla wielu jest nieoczywiste problemu niżu demograficznego sprawiła, iż coraz więcej przedsiębiorców z szacunkiem podchodzi do pracownic spodziewających się dziecka. Nie jest to już jednak jedynie chęć czy dobra wola pracodawców.

Kobiety dowiadujące się o tym, iż są w ciąży, nie muszą już dłużej martwić się o swoje zatrudnienie. Wizja rychłej utraty pracy z powodu „niewygody” pracodawcy przestała mieć prawo bytu. Dziś Kodeks pracy kategorycznie zabrania zwolnienia pracownicy będącej w ciąży i przebywającej na urlopie macierzyńskim – nawet za porozumieniem stron czy na wniosek ciężarnej (na mocy wypowiedzenia). Co więcej, kończące się umowy na czas określony lub umowy na okres próbny przekraczający jeden miesiąc są automatycznie przedłużane do dnia porodu. 

W przypadku podejmowania przez ciężarną pracy w systemie standardowym (praca osiem godzin dziennie przez pięć dni w tygodniu) bezwzględnie zabrania się delegowania pracownicy do pracy w godzinach nadliczbowych. Ponadto zabrania się zatrudniania ciężarnej w porze nocnej – pracodawca jest zobowiązany na okres jej ciąży zmienić rozkład czasu pracy na dzienny, a jeżeli jest to niemożliwe lub niecelowe, przenieść pracownicę do innej pracy dziennej lub zwolnić ją z obowiązku świadczenia pracy przez czas ciąży. 

Nie tylko czas pracy, lecz także jej miejsce zostało specjalnie określone w przypadku kobiet ciężarnych. Co niezwykle ważne, zabrania się delegowania pracownicy w ciąży do innego miejsca niż jej stałe miejsce pracy – chyba że wyrazi ona na to zgodę. Ponadto pracodawca jest zobowiązany dostosować warunki pracy dla pracownicy w ciąży. Jeśli ograniczenia te spowodują obniżenie wynagrodzenia (na przykład z powodu skróconego czasu pracy w systemie weekendowym), ciężarnej pracownicy należeć się będzie tak zwany dodatek wyrównawczy.

Jak stanowi polskie prawo, kobiety ciężarne nie mogą wykonywać pracy uciążliwej, niebezpiecznej, szkodliwej dla zdrowia, a także takiej, która może mieć niekorzystny wpływ przebieg ciąży.

Oczywiście wykaz tychże stanowisk został opracowany w oparciu o aktualną wiedzą na temat wpływu warunków wykonywania pracy i czynników występujących w środowisku pracy na zdrowie kobiet i przebieg ciąży. Kompletną listę znaleźć można w Dzienniku Ustaw na rok 2017, pod pozycją 796. Dostęp do dokumentu jest nieograniczony i bezpłatny – także poprzez kanał on-line (Internetowy System Aktów Prawnych).

Kobiety, które z obawy o stan zdrowia lub ciążę chcą zrezygnować z pracy zarobkowej, mają prawo skorzystania z odpłatnego zwolnienia lekarskiego. By otrzymać wolnego, wystarczy przedłożyć pracodawcy odpowiednie zwolnienie lekarskie, którego wydanie leży w kompetencjach każdego lekarza (nie tylko ginekologa czy położnika). Kobiety, które samodzielnie wychowują dziecko mogą także skorzystać z kredytu dla samotnej matki.

W czasie przebywania na zwolnieniu lekarskim ciężarna zachowuje prawo do wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku chorobowego w preferencyjnej wysokości 100% podstawy wyliczenia tegoż zasiłku. Co niezwykle ważne, przy ustaleniu świadczenia chorobowego uwzględnia się wynagrodzenie zasadnicze wraz z dodatkami z okresu ostatnich dwunastu miesięcy. Suma wynagrodzenia podana w treści umowy o pracę nie ma znaczenia, bowiem dla Zakładu Ubezpieczeń Społecznych liczyć się będą rzeczywiste zarobki kobiety z ostatniego roku.

Pracodawca powinien bezwzględnie zwolnić kobietę z obowiązku wykonywania przez nią pracy w tym czasie – o ile jest to jedyna pora, kiedy badania te mogą zostać wykonane (jeśli wynika to na przykład z ograniczonych godzin przyjmowania wizyt lekarza). Za czas uczestniczenia w badaniach ciężarna otrzyma wynagrodzenie.